Weet u het nog? Dunglish is de mengvorm van Nederlands en Engels. Sommige mensen verwarren Dunglish met het echte Engels. Tijd om u weer ‘ns te wijzen op een paar veelgemaakte foutjes. 1. ‘Back’ betekent niet achterkant maar achterwerk. 2. ‘Folder’ betekent niet folder maar map. 3. ‘Receipt’ betekent niet recept maar ‘bonnetje’. 4. ‘Sleeping room’ (slapende kamer) klinkt wel schattig, maar correct is ‘bedroom’. 5. ‘It costs of lot of time’ is weliswaar begrijpelijk, maar niet helemaal goed. Juist is: ‘It takes a lot of time’.
Hoe lang vergadert u per week? De gemiddelde Nederlandse werknemer is zo’n kwart van z’n werktijd aan het vergaderen. Leuk en nuttig? Dat vindt lang niet iedereen. Drie tips:
- Vergader alleen als het echt nodig is!
- Zorg voor afwisseling; voorkom vergader-routine!
- Begin met het belangrijkste punt.
Een bloemetje wordt in veel culturen gewaardeerd. Maar wees voorzichtig. In Azië wordt de kleur wit vaak met de dood geassocieerd. En Russen denken dat een oneven aantal bloemen ongeluk brengt. Wat u een Fransman moet geven als u dit weekend bij hem op bezoek gaat? Een lelietje-van-dalen natuurlijk! Want dat bloempje geven de Fransen elkaar traditiegetrouw op 1 mei. Het zou geluk brengen!
In de vorige nieuwsbrieven hebben we aandacht besteed aan schrijfvaardigheid in het Engels. Maar ook in het Nederlands gaat er veel fout! De komende nieuwsbrieven bespreken we een aantal veelgemaakte fouten. Hier alvast 3 tips die zowel in het Engels als in het Nederlands bruikbaar zijn:
- Stop niet te veel informatie in een zin (1 boodschap per zin)
- Gebruik woorden die uw lezer ook zou gebruiken
- Schrap de woorden en zinnen die niet strikt noodzakelijk zijn.
Hebt u uw oranje pruik al klaar liggen? Om in Koninginnedag-stemming te komen alvast wat kleurrijke Engelse uitdrukkingen. ‘Once in a blue moon’ bijvoorbeeld (‘hoogst zelden’). Houdt u meer van wit? Wat dacht u van een ‘white lie’ (‘leugentje om bestwil’). Liever rood? Begint u eens met ‘to paint the town red (‘de bloemetjes buiten zetten’). Oranje? Die kleur komt in de Engelse gezegdes nauwelijks voor. Nou ja, een klein beetje misschien: ‘to compare apples and oranges’ (‘appels met peren vergelijken’).
Wees u bij een presentatie altijd bewust van uw publiek en van de context. Hoe belangrijk dat is, bewees Louis van Gaal maar weer ‘ns toen hij onlangs in München vrijwel dezelfde toespraak hield die hij 15 jaar eerder in Amsterdam al ‘ns had gehouden.
(http://www.youtube.com/watch?v=CMYmyM04bsE).
Alleen in een andere taal, voor een ander publiek, en in een andere historische context. En dus werd z’n toespraak heel anders ontvangen en al rap vergeleken met die van een beruchte redenaar van pakweg 70 jaar geleden. (http://www.youtube.com/watch?v=gAphAvWeWQQ).
Ook die oefende zijn presentaties overigens tot in de puntjes, compleet met spiegel.
Nog twee weken, dan begint het WK Voetbal. Wist u dat er ook in het dagelijkse Engelse leven flink wat voetbaltaal wordt gebezigd? Zomaar een handvol courante ‘voetbaluitdrukkingen’: to score an own goal (in eigen doel schieten), to kick off something (aftrappen, iets starten), to kick something around (een voorstel/idee de groep rond laten gaan), to move the goal posts (de doelpalen verplaatsen; halverwege een project de doelstellingen aanpassen), playing away from home (een uitwedstrijd spelen/vreemd gaan).
Schrijven in het Nederlands is niet eenvoudig. Zo vermijdt u in elk geval 3 veelgemaakte fouten. 1. Gebruik ‘dat’ en niet ‘wat’ als je verwijst naar “het”- zelfstandige naamwoorden (“Het boek dat ik lees...”). 2. Verwijs naar het-woorden met ‘zijn’, niet met ‘haar’ (“Het kabinet moet zijn verantwoordelijkheid nemen”). 3. Schrijf zelfstandige naamwoorden aan elkaar, eventueel met een streepje, maar niet los (dameshakken, niet: dames hakken).
Met het WK voetbal voor de deur is het tijd voor een bijlesje Afrikaans. Een taal die bijzonder rijk is aan beeldende zelfstandige naamwoorden, waar het Nederlands vaak kiest voor een kleurloos internationaal leenwoord. Een paar voorbeelden op een rijtje: peuselhappie (snack), skootrekenaar (laptop), prikkelpoppie (pin-up), moltrein (metro) sweetpak (joggingpak) en braai (barbecue). Met zo’n kleurrijke taal moet het wel een feestelijk WK worden. Houd uw pensklavier (accordeon) dus maar bij de hand!
Twijfelachtige toespraken of niet, Louis van Gaal is bij onze oosterburen uitgegroeid tot de populairste Nederlander sinds Rudi Carell. Hoe treedt u zakelijk gezien in zijn voetsporen? 1. Wees formeel en beleefd. Gebruik in principe altijd Sie i.p.v. Du. 2. Spreek Duits, zelfs als uw Duits wat hoekig is. 3. Wees pünktlich en gründlich. Geen losse pols-werk. 4. Houd rekening met het belang van titulatuur. 5. Afspraak is altijd afspraak. 6.Wees bij dit alles toch ook jezelf. Veel Duitsers waarderen het juist dat Nederlanders lekker ‘locker’ zijn.
‘De spelers van het Nederlands voetbalelftal juichen dit jaar opvallend eensgezind’ zeggen de voetbalcommentatoren. ‘Dat belooft veel goeds’, zegt menigeen daar achteraan. Psychologie van de koude grond? Niet helemaal. De Groningse wetenschapper G.J. Pepping deed onderzoek naar de manier waarop spelers juichen tijdens een strafschoppenserie. Conclusie: hoe enthousiaster je samen met je medespelers juicht, hoe groter de kans dat je als overwinnaar uit de bus komt. De onderzoeker meent dat het ook op kantoor effectief zou zijn om gezamenlijke prestaties samen te vieren.
Natuurlijk, het gaat bij een presentatie om wát u zegt. Maar minstens zozeer om hoe u het zegt! In eerdere nieuwsbrieven hebben we erop gewezen dat de manier waarop u uw stem gebruikt uw presentatie kan maken of breken. Wees u bewust van uw intonatie, breng ritme aan (kort –lang- kort), durf stiltes te laten vallen, en spreek bovenal duidelijk! Wilt u dat uw publiek u vertrouwt en respecteert? Het helpt om zo laag mogelijk te spreken: een lage stem boezemt vertrouwen in en straalt gezag uit!
Aan elkaar of los? Dat is de vraag. Als het om zelfstandige naamwoorden gaat, is het simpel: die worden in het Nederlands in principe aan elkaar geschreven. Maar schrijf je dichtbij of dicht bij? Te veel of teveel? En tenslotte of ten slotte? Dat hangt er maar vanaf wat u wilt zeggen. Dichtbij schrijf je aan elkaar als er niets op volgt (‘Hij woont dichtbij’), maar los als er nog een woord volgt (‘Hij woont dicht bij Rotterdam’). Te veel schrijf je los als je het grammaticaal kunt vervangen door ‘te weinig’ (‘U werkt te veel’), anders aan elkaar. En ten slotte schrijf je los als het betekent ‘tot slot’. Betekent het ‘per slot van rekening’, dan schrijf je het aan elkaar.
Van parvenu tot president: het Nederlands is bijzonder rijk aan leenwoorden uit het Frans. Het zijn er zo veel dat je alleen al met die leenwoorden een aardig gesprekje in het Frans kunt voeren. Maar kijk uit! Veel van die Frans klinkende woorden betekenen in het Frans niet hetzelfde als in het Nederlands. Zo betekent ‘savoir-vivre’ in het Frans geen ‘levenskunst’ maar ‘goede manieren’, zijn ‘bonbons’ geen ‘chocolaatjes’ maar ‘snoepjes’, en heet het spelletje ‘jeu de boules’ in het Frans meestal ‘pétanque’. Een ‘commode’ heeft in het Frans niets met baby’s te maken, een ‘horloge’ is een ‘klok’ en geen ‘horloge’, en wat een ‘maisonnette’ is, daar hebben ze in Frankrijk geen idee van. Ook als u begint te foeteren op het ‘journaille’, zal een gemiddelde Fransman u slechts glazig aankijken.
Springt u elke ochtend uw bed uit om naar uw werk te rennen? Of hunkert u maandagochtend alweer naar het weekend? In dat geval zou wat meer passie welkom zijn. Stel u zelf ‘ns de volgende vragen. 1. Wat zou ik doen als geld geen rol speelde? 2. Wat deed ik als kind het liefst? 3. Op welke momenten heb ik het gevoel dat de tijd voorbij vliegt? 4. Wat zou ik het liefst doen als ik zeker zou weten dat het zou lukken? De antwoorden op deze vragen helpen u op weg naar een werkweek met meer passie. Nou ja, werkweek…. Wie werkt met passie heeft nauwelijks de indruk dat ‘ie werkt! Op zaterdag 10 juli organiseert Jacinta Noonan van Branch Out een “Find Your Passion”-dag in Heemstede!! Kijk op http://www.branch-out.eu/findyourpassion/index.htm voor meer informatie.
Fijne vakantie gehad? Zo houdt u dat vakantiegevoel langer vast: 1. Laat u om te beginnen niet gek maken door een volle mailbox. Waarschijnlijk zijn de meeste mails inmiddels toch achterhaald. 2. Blijf tussen de werkdagen door dingen doen die u energie geven, van een boek lezen tot een duik nemen. 3. Neem tussen de werkdagen door tijd voor mensen die u dierbaar zijn, net als in de vakantie. 4. Plan alvast een volgende vakantie. Maar het allerbelangrijkste is natuurlijk: 5. Zorg voor passie in uw werk. Een workshop ‘Find your Passion’ kan helpen. Op zaterdag 25 september zal Jacinta Noonan in Amsterdam weer een dergelijke Worskhop geven!!
Voor meer info: http://www.branch-out.eu/findyourpassion/index.htm
Gezelligheidsroker, uitwaaien, stiltegebied. Er zijn van die woorden die vrijwel onvertaalbaar zijn. Juist die woorden zeggen vaak het meest over een cultuur. Wie een sleutel zoekt tot de Duitse cultuur, komt met het woord ‘Heimat’ een heel eind. Wie de Portugezen wil begrijpen, kan niet zonder ‘saudade’. En een buitenlander die de Nederlandse cultuur wil doorgronden? Laat die maar ‘ns beginnen met het woord ‘gedoogsteun’.
Aan elkaar of los? Dat is de vraag. Als het om zelfstandige naamwoorden gaat, is het simpel: die worden in het Nederlands in principe aan elkaar geschreven. Maar schrijf je dichtbij of dicht bij? Te veel of teveel? En tenslotte of ten slotte? Dat hangt er maar vanaf wat u wilt zeggen. Dichtbij schrijf je aan elkaar als er niets op volgt (‘Hij woont dichtbij’), maar los als er nog een woord volgt (‘Hij woont dicht bij Rotterdam’). Te veel schrijf je los als je het grammaticaal kunt vervangen door ‘te weinig’ (‘U werkt te veel’), anders aan elkaar. En ten slotte schrijf je los als het betekent ‘tot slot’. Betekent het ‘per slot van rekening’, dan schrijf je het aan elkaar.
Schouders recht, borst vooruit. Wie gezag wil uitstralen, toont zich in volle lengte. Dat moet ook Nicolas Sarkozy in z’n oren hebben geknoopt. De Franse president reikt met z’n 1 meter 65 ongeveer tot de kin van Barack Obama. Om toch het uiterlijk van een groot staatsman te verkrijgen, zou hij onlangs bij een toespraak op een voetenbankje zijn gaan staan. Het leverde hem uiteindelijk meer hoongelach op dan applaus. Een leider hoeft immers niet groot te zijn. Belangrijker is het dat hij/zij authentiek is.
Vindt u het belangrijk dat uw mail gelezen wordt? Houd uw mail dan zo kort mogelijk. Wilt u dat uw mail begrepen wordt? Formuleer het onderwerp van uw mail dan zo dat er niets te raden overblijft. En kom vervolgens direct tot de kern. Verwacht u een actie of reactie van de lezer? Laat dat dan duidelijk weten.
Hebt u in uw vakantie uw ‘baguette’ in het Frans besteld? Uw ‘gelato’ in het Italiaans? Dan bent u dapperder dan de meeste Britten. Volgens recent onderzoek durft het gros van de Britten in het buitenland geen vreemde talen te spreken. Dat is spijtig, want wie geen fouten durft te maken, zal nauwelijks een taal leren spreken. En bovendien zijn zulke vakantieblunders best vermakelijk ! (http://www.bbc.co.uk/languages/yoursay/dont_try/).
Tact en Diplomatie (Engels)
Veel Nederlanders spreken behoorlijk goed Engels. Dat vinden zelfs de Engelstaligen. En daarin schuilt precies het gevaar. Spreekt u niet een beetje té goed Engels voor uw eigen bestwil? Want als u een keertje een botte en indiscrete opmerking in het Engels maakt, zal een Engelstalige al snel denken dat u inderdaad bot en indiscreet bent. En niet dat uw Engels te wensen overlaat. Er zit dus maar één ding op: uw Engels zo verfijnen dat u uw botte opmerkingen minimaliseert. Stap 1: kruid uw Engels met woordjes als ‘slightly’, ‘rather’ en ‘somewhat’. Stap 2: introduceer gevoelige mededelingen met kreten als ‘I’m afraid’ of ‘Unfortunately’. Stap 3: ontdek de magische effecten van het woordje ‘seems’. Niet ‘you’ve made a mistake’ maar: ‘there seems to be a mistake’.
Tijdwinst (Time Management)
Zondag gaat de wintertijd in. Da’s alvast een uurtje gewonnen. Drie tips om nóg meer uit uw tijd te halen: 1. Vergeet de mythe van het multitasken. Concentreer u op één taak en voorkom dat u wordt afgeleid: zet uw telefoon en uw ‘mail notification’ uit. 2. Cluster gelijksoortige werkzaamheden, zodat u in een ‘flow’ blijft. 3. Neem na een belangrijke inspanning de tijd om de batterijen weer op te laden, bijvoorbeeld via een kort wandelingetje.
Tijdsverschil (Engels)
Is het vandaag 25/10 of 10/25? En heeft u die afspraak nou om 20:00 of om 8:00 p.m.? Dat hangt er maar vanaf of u met Britten (25/10, 20:00) of met Amerikanen (10/25 of 8.00 p.m.) van doen heeft. Die leven op taalgebied namelijk niet helemaal in dezelfde tijd. Britten en Nederlanders trouwens ook niet, want als een Brit zegt ‘half six’, dan bedoelt hij niet half zes maar half zeven. Verwarrend!
Feminiene cultuur (Cultural Differences)
De gezaghebbende cultuuronderzoeker Geert Hofstede definieerde de Nederlandse cultuur ooit als een van de meest feminiene ter wereld. Alleen de Scandinavische culturen waren volgens Hofstede nog feminiener. In feminiene culturen worden waarden als ‘levenskwaliteit’ en ‘solidariteit’ hoger gewaardeerd dan masculiene waarden als ‘competitiviteit’ en ‘assertiviteit’. Je zou verwachten dat feminiene culturen ook veel vrouwelijke bewindslieden tellen. In Scandinavië is dit het geval. Maar Nederland scoort sinds de komst van het nieuwe kabinet niet meer zo hoog. Veel minder hoog dan het – volgens Hofstede- relatief masculiene Spanje, waar de helft van de ministers vrouw is. En ook zeer masculiene culturen als Oostenrijk (6/14) en Zwitserland (4/7) hebben een veel hoger percentage vrouwelijke ministers dan Nederland. Toeval? Of is de Nederlandse cultuur de laatste jaren minder feminien aan het worden?
Klemtoon (Nederlands)
In de vorige nieuwsbrief hebben we aandacht besteed aan Engelse woorden die vaak verkeerd worden uitgesproken. Maar ook de uitspraak van het Nederlands levert discussie op, zelfs onder Nederlanders. Waar leg je bijvoorbeeld de klemtoon in ‘notulen’, ‘dementie’, ‘catalogus’ en ‘uniform’? En mag je inmiddels normalíter zeggen of is dat formeel nog steeds fout? Ook met plaatsnamen gaat veel mis. Daar hoeft niet eens een IJslandse vulkaan aan te pas te komen. Een ogenschijnlijk eenvoudige naam als Rosmalen blijkt vaak al lastig genoeg. Klik hier voor een
grappige bloemlezing van klemtoonmisverstanden (http://www.garagetv.be/video-galerij/liesbet1983/alles_kan_beter_klemtonen.aspx).
Veel Nederlanders spreken behoorlijk goed Engels. Dat vinden zelfs de Engelstaligen. En daarin schuilt precies het gevaar. Spreekt u niet een beetje té goed Engels voor uw eigen bestwil? Want als u een keertje een botte en indiscrete opmerking in het Engels maakt, zal een Engelstalige al snel denken dat u inderdaad bot en indiscreet bent. En niet dat uw Engels te wensen overlaat. Er zit dus maar één ding op: uw Engels zo verfijnen dat u uw botte opmerkingen minimaliseert. Stap 1: kruid uw Engels met woordjes als ‘slightly’, ‘rather’ en ‘somewhat’. Stap 2: introduceer gevoelige mededelingen met kreten als ‘I’m afraid’ of ‘Unfortunately’. Stap 3: ontdek de magische effecten van het woordje ‘seems’. Niet ‘you’ve made a mistake’ maar: ‘there seems to be a mistake’.
Zondag gaat de wintertijd in. Da’s alvast een uurtje gewonnen. Drie tips om nóg meer uit uw tijd te halen: 1. Vergeet de mythe van het multitasken. Concentreer u op één taak en voorkom dat u wordt afgeleid: zet uw telefoon en uw ‘mail notification’ uit. 2. Cluster gelijksoortige werkzaamheden, zodat u in een ‘flow’ blijft. 3. Neem na een belangrijke inspanning de tijd om de batterijen weer op te laden, bijvoorbeeld via een kort wandelingetje.
Is het vandaag 25/10 of 10/25? En heeft u die afspraak nou om 20:00 of om 8:00 p.m.? Dat hangt er maar vanaf of u met Britten (25/10, 20:00) of met Amerikanen (10/25 of 8.00 p.m.) van doen heeft. Die leven op taalgebied namelijk niet helemaal in dezelfde tijd. Britten en Nederlanders trouwens ook niet, want als een Brit zegt ‘half six’, dan bedoelt hij niet half zes maar half zeven. Verwarrend!
De gezaghebbende cultuuronderzoeker Geert Hofstede definieerde de Nederlandse cultuur ooit als een van de meest feminiene ter wereld. Alleen de Scandinavische culturen waren volgens Hofstede nog feminiener. In feminiene culturen worden waarden als ‘levenskwaliteit’ en ‘solidariteit’ hoger gewaardeerd dan masculiene waarden als ‘competitiviteit’ en ‘assertiviteit’. Je zou verwachten dat feminiene culturen ook veel vrouwelijke bewindslieden tellen. In Scandinavië is dit het geval. Maar Nederland scoort sinds de komst van het nieuwe kabinet niet meer zo hoog. Veel minder hoog dan het – volgens Hofstede- relatief masculiene Spanje, waar de helft van de ministers vrouw is. En ook zeer masculiene culturen als Oostenrijk (6/14) en Zwitserland (4/7) hebben een veel hoger percentage vrouwelijke ministers dan Nederland. Toeval? Of is de Nederlandse cultuur de laatste jaren minder feminien aan het worden?
In de vorige nieuwsbrief hebben we aandacht besteed aan Engelse woorden die vaak verkeerd worden uitgesproken. Maar ook de uitspraak van het Nederlands levert discussie op, zelfs onder Nederlanders. Waar leg je bijvoorbeeld de klemtoon in ‘notulen’, ‘dementie’, ‘catalogus’ en ‘uniform’? En mag je inmiddels normalíter zeggen of is dat formeel nog steeds fout? Ook met plaatsnamen gaat veel mis. Daar hoeft niet eens een IJslandse vulkaan aan te pas te komen. Een ogenschijnlijk eenvoudige naam als Rosmalen blijkt vaak al lastig genoeg. Klik hier voor een
grappige bloemlezing van klemtoonmisverstanden
(http://www.garagetv.be/video-galerij/liesbet1983/alles_kan_beter_klemtonen.aspx).
Wie in een Nederlandse sollicitatiebrief een dt-fout maakt, schiet zichzelf in de voet. Wat zijn schrijffouten waar een Engelstalige sollicitatiecommissie overgevoelig voor is? Hoog op het lijstje staat het gebruik van it’s (‘het is’) waar its (bezitsvorm) correct zou zijn. Een soortgelijke instinker is het gebruik van ‘their’(bezitsvorm) in plaats van they’re (‘zij zijn’) of viceversa. Een andere klassieker: het gebruik van ‘than’ (vergelijking) waar ‘then’ (tijdsaanduiding) correct zou zijn. Schrale troost: ook menige ‘native speaker’ maakt dit soort fouten.
Bent u een echt mensenmens? Dan hebt u – met alle respect natuurlijk – vast wel ‘ns behoefte om te klankborden. In dit zinnetje zitten 3 van de 10 termen die werden verkozen tot de vaagste woorden van 2010. Kijk voor de volledige uitslag op: http://vaagtaal.nl/verkiezing/uitslag-2010/
In Azië communiceren ze anders dan in Europa. Daar hebben we u al regelmatig voorbeelden van gegeven. Maar soms zeggen een paar beelden meer dan duizend woorden. De Chinese kunstenaar Yang Liu vatte een aantal elementaire verschillen tussen Duitsland en China kernachtig samen. Zie: http://blog.nationmultimedia.com/print.php?id=1748
Paarden die over daken trippelen, daar doen ze in de Engelstalige wereld niet aan. Maar ze zijn wel dol op paarden. Vooral ook op spreekwoordelijke paarden. Niet dat ze nou meteen ‘man en paard’ noemen of regelmatig aan een ‘dood paard trekken’ en je zult ze ook zelden iemand over een paard zien tillen, maar des te enthousiaster zijn ze over ‘dark horses’ (outsiders) of een ‘horse of a different color’ (‘een ander pak mouwen’). Maar het vrolijkst worden ze van zaken die direct uit de paard z’n bek komen. Want als een bericht ‘straight from the horse’s mouth’ komt, dan komt het uit de allereerste hand.
In eerdere nieuwsbrieven hebben we aangegeven hoe u uw presentatievaardigheden kunt verbeteren. Maar de belangrijkste tip ontbrak nog: zorg dat u weet wat u zegt. Anders tuimelt u wellicht in dezelfde valkuil als die minister die per ongeluk de verkeerde speech voorlas. Zie: http://www.nu.nl/opmerkelijk/2375579/minister-steekt-vurig-verkeerde-speech-af.html
84 inzenders waren er voor de inmiddels traditionele Branch Out Nieuwjaarsquiz. De prijswinnaars hebben inmiddels bericht gekregen en staan over enkele dagen op onze website (alle goede antwoorden zijn daar dan ook te vinden). Verreweg de meeste fouten zijn gemaakt bij vraag 8: Wat betekent ‘the Big Cheese’? Dit betekent NIET ‘de hoofdprijs’ zoals 40% dacht, maar ‘de grote baas’. Het is verder een mooi voorbeeld van taalbeïnvloeding want ‘cheese’ heeft niets te maken met het zuivelproduct, maar met het Hindi-woord ‘chiz’, wat ‘ding’ schijnt te betekenen. Grappig genoeg hebben de navolgers van ‘the Big Cheese’ juist weer wél een culinaire bijbetekenis gekregen: ‘the Big Banana’ en ‘the Big Enchilada’ hebben dezelfde betekenis als ‘the Big Cheese’.
Dankzij WikiLeaks weten we inmiddels dat niet alle Engelstaligen zich even diplomatiek uitdrukken, zelfs niet alle Engelstalige diplomaten. Maar in het algemeen uiten Engelstaligen – en zeker de Britten – zich minder direct en expliciet dan Nederlanders. Ze zeggen wat anders dan wat ze bedoelen. Met ‘That’s an original point of view’ bedoelen ze vaak: ‘Dat is een idioot plan’. ‘That would be difficult’ betekent meestal: ‘Dat is onmogelijk’. En ‘I’m sure it’s my fault, betekent bijna altijd: ‘I’m sure it’s your fault’.
Sla planten! Scheer apparaten! Snoei afval! En stem lokaal! Dat zijn niet zomaar wat buitenissige adviezen, maar een aantal zelfstandige naamwoorden die in 2010 ten onrechte als twee losse woorden werden geschreven. Ze zijn te vinden op de website van het Platform Signalering Onjuist Spatiegebruik (http://www.spatiegebruik.nl/). Daar staat ook te lezen dat je in 2010 via Funda.nl wel een heel goede deal kon doen in Delft: twee rijtjes huizen, te koop voor amper 2 ton. Maar de grappigste spatiefout was misschien wel deze reclame van een groot warenhuis: Nijntje kussen: 5 euro.
Bent u net zo ver dat u het woord ‘app’ of ‘tweet’ in de mond durft te nemen? Laat maar! Volgens een artikel in Time Magazine zijn dit twee van de woorden die in 2011 echt niet meer kunnen. Nóg een taboewoord: ‘transparent’. Ook mee uitkijken: zelfstandige naamwoorden die opeens als werkwoord worden gebruikt, zoals ‘to friend’. Gelukkig loopt Europa qua trends wat achter bij de VS: voor continentaal gebruik zijn deze termen waarschijnlijk pas in 2012 taboe!
Sem en Sophie waren in 2010 de populairste babynamen in Nederland. Wat zou de paus daarvan vinden? Die beklaagde zich er deze maand over dat steeds minder kinderen christelijke namen krijgen. Een christelijke naam kan voor kinderen inderdaad een voordeel zijn. Misschien niet zozeer omdat ze dan –zoals de paus zei- opgenomen worden in de schoot der kerk, maar gewoon omdat ze 2x per jaar een feestje kunnen vieren. Op hun verjaardag en op hun naamdag (de sterfdag van de heilige waar je naar vernoemd bent). In veel Zuid- en Oost-Europese landen, en ook in Latijns-Amerika, is zo’n naamdag minstens zo belangrijk als de verjaardag.
Heeft u de verjaardag van ’s werelds populairste woord gevierd? Het woord OK is vorige maand precies 172 jaar oud geworden. Een klein woordje dat elke seconde duizenden keren wordt gebruikt. Niet alleen in het Engels en het Nederlands, maar in vele andere talen. Over de herkomst van het woord doen vele theorieën de ronde. De meest waarschijnlijke is dat het een afkorting is van de verschrijving ‘Oll Correct’. Ook over de spelling bestaat onenigheid. Die loopt uiteen van okej (veel Slavische talen) tot ookoo (Fins). In het Nederlands worden zowel OK als oké goed gerekend.
Geen Pasen zonder eieren zoeken. Ook in Engelse uitdrukkingen zijn er heel wat te vinden. Een van de beroemdste: dont’ put all your eggs in one basket (niet op één paard wedden). Een andere populaire: to have egg on your face (er nogal dom uitzien). Ook de haas voelt zich in veel Engelse zegswijzen thuis. Bijvoorbeeld: Mad as a March Hare. In goed Nederlands: knettergek.
Wie het Engels goed wil uitspreken, heeft een soepele tong nodig. Vooral de uitspraak van de ‘th’-klank vraagt om onorthodoxe tongcapriolen. Het is een klank waar ook menige ‘native’ moeite mee heeft. In delen van Londen zeggen ze ‘Fank you’, in Ierland ‘Tank you’. Op het Europese vasteland gaat het weinig beter. ‘Zank you’ zeggen de Duitsers. Het aantal ‘foute th-gebruikers’ is inmiddels zo groot dat taalwetenschappers denken dat de ‘th-klank’ snel uit het Engels zou kunnen verdwijnen. What do you tink?
De meivakantie staat voor de deur. Een mooi moment om even te ontstressen. Zorg wel dat telefoon en laptop buiten bereik zijn, want vorig jaar bleek 40% van de managers juist gestresster terug te keren van vakantie. Nog vijf tips om stresslozer door het werkleven te gaan 1. Ken uw grenzen. 2. Probeer conflicten te vermijden 3. Laad dagelijks een paar keer uw batterijen op, bijvoorbeeld via een kort wandelingetje. 4. Leef gezond (slaap, sport, voeding). 5. Scherp uw Time Management-vaardigheden aan.
U kunt natuurlijk eieren schilderen of u verkleden als paashaas, maar voor de steviger paasrituelen moet u verder van huis. In Spanje trekt door vrijwel elk stadje een processie. Wie met een loodzwaar kruis op z’n rug door een schilderachtig dorpje wil kruipen, kan terecht in het Zuid-Spaanse Valverde de la Vera. Nog heftiger gaat het er aan toe op de Filippijnen, waar vrijwilligers zich zonder reserves laten kruisigen. Toch maar gewoon naar de Matthäus-Passion? Vrolijk Pasen!
Je zult maar een spreekwoordelijk beest zijn. Als je dan naar een andere taal wordt getransporteerd, gebeuren er de gekste dingen met je. Een kat in een zak wordt een ‘pig in a poke’, een koele kikker verandertn in een koude vissen (cold fish) en de vertrouwde olifant uit de porseleinkast wordt omgetoverd in een stier (bull). Geluk bij een ongeluk is dat ‘ie wat meer ruimte heeft: de porseleinkast is veranderd in een hele winkel (‘a bull in a china shop’).
Drie keer kussen of maar één keer? Eerst links of juist rechts? Luchtkus of het echte werk? Of helemaal geen kus, maar een ferme – of juist slappe – hand? Je kunt maar één keer een eerste indruk maken, en daarom is het zo vervelend dat elke (sub)cultuur z’n eigen ‘groetcodes’ heeft. Hoe voorkom je dat je mensen – soms letterlijk – op de tenen trapt en voor het hoofd stoot? Een worskhop Cultural Awareness is een goed begin.
Valse vrienden. Zo heten de woorden die in twee talen ogenschijnlijk gelijk zijn, maar eigenlijk heel wat anders betekenen. Het Engels en het Nederlands hebben veel valse vrienden. Zo is een ‘warehouse’ geen warenhuis (dat is een ‘department store’) maar een magazijn, ‘eventually’ niet eventueel (‘possibly’) maar uiteindelijk, en ‘actual(ly)’ niet actueel (‘current’) maar feitelijk. Controleer dus altijd even of u in uw Engelse tekst geen valse vriend hebt laten staan. O ja, dat controleren is in het Engels niet ‘to control’ (beheersen) maar ‘to check’.
Amai, trek een schoon kleedje aan en kom gezellig klappen. Of praten natuurlijk. Een tas koffie erbij? Ja, een kopje mag ook. Kom in elk geval genieten van de Europese Dag van de Buren, die op 27 mei wordt gevierd. Bedoeld om uw buurman of buurvrouw ‘ns beter te leren kennen. Maar waarom niet meteen uw buurland meepakken? Vlamingen en Hollanders stoven elkaar soms een peer (of bakken elkaar een poets), maar uiteindelijk delen we toch dezelfde taal. En dus weten we allebei: een goede buur is beter dan een verre vriend. Tijd dus om de cultuurverschillen te overbruggen. U komt toch ook? U stuurt – om het op z’n Vlaams te zeggen - toch niet uw kat?
Hoe kleiner de woordjes, hoe verraderlijker ze kunnen zijn. ‘Quite’ is zo’n lastig woordje. De precieze betekenis hangt erg af van de context. Vaak bedoelen Amerikanen er iets anders mee dan Britten. Als een Amerikaan bijvoorbeeld zegt ‘quite good’, dan vindt ‘ie het meestal heel goed. Als een Brit hetzelfde zegt, hangt het van de klemtoon af wat ‘ie bedoelt. Als de klemtoon op ‘good’ ligt, vindt hij het echt goed. Ligt de klemtoon op ‘quite’, dan betekent het eerder: niet zo heel goed. Quite confusing.
En het populairste vakantieland is… nog altijd Frankrijk. Met de zomervakantie voor de deur, is het dus tijd voor een Branch Out-brief met een Frans sausje. Engelsen en Fransen mogen van oudsher rivalen zijn, in het Engels is het woord French toch meestal gelieerd aan de geneugten des levens (dit overigens in tegenstelling tot het woordje ‘Dutch’...). Van French fries (frietjes) en French toast (wentelteefje) tot French kiss (tongzoen) en French letter (condoom). Daar staat dan weer de uitdrukking ‘Pardon my French’ tegenover. Dat betekent zoveel als ‘excuses voor mijn onbehoorlijke taal.’
Fifteen-love. Thirty-love, forty-love. Wimbledon is begonnen aan z’n 125e editie. En nog steeds zijn ze er niet achter waar het woordje ‘love’ in de tennisscores vandaan komt! De leukste theorie is dat het is afgeleid van het Franse l’oeuf’ (‘het ei’, dat qua vorm op een 0 lijkt). Nul is sowieso een wat verwarrend woord in het Engels. Je hebt ‘nil’ (sportscores, vooral in Brits Engels), ‘nought’ (Brits Engels: ‘a million is written with six noughts’) ‘oh’ (in telefoonnummers, Brits Engels) en ‘zero’ (oorspronkelijk vooral Amerikaans Engels, tegenwoordig zowel in de VS als in de UK).
‘Je suis libre’ zeggen veel Nederlanders om aan te geven dat ze vrij zijn van hun werk. Maar een beetje Fransman of Française verwacht na zo’n opmerking minimaal een verleidelijke knipoog. Wie vrij is van z’n werk zegt namelijk niet dat hij/zij ‘niet bezet is’, maar ‘je suis en congé’. Gelukkig lachen veel Fransen dit soort misverstanden weg. Dat is vaak ook de manier waarop zij reageren op Nederlanders die bij een begroeting een derde kus willen geven, één meer dan de meeste Fransen gewend zijn te ontvangen. Gênant? Ach, wie weet leidt het uiteindelijk tot een gepassioneerde ‘French kiss’ (zie boven).
Leven als God in Frankrijk, wie wil dat nou niet? De Duitsers en Zweden zijn er in elk geval ook voor te porren, want die kennen soortgelijke uitdrukkingen (Duits: leben wie Gott in Frankreich). De Britten kopen weliswaar veel leuke huisjes in de Dordogne en Provence, maar leven als God in Frankrijk doen ze er niet. Hun uitdrukking voor een dergelijk zorgeloos leven is ‘Living the life of Riley’, naar een personage uit een populaire tv-serie.
Vorige maand hebben we gezien dat het een hels karwei is om ‘spreekwoordelijke dieren’ van de ene naar de andere taal te transporteren. Neem nu de oud-Hollandse kikker in de keel. In Duitse en Britse kelen voelt het beest zich prima thuis (Engels: ‘to have a frog in your throat’). Maar juist in landen waar de kikker als delicatesse op de menukaart staat en het dier dus werkelijk door de keel glijdt, bestaat de uitdrukking niet. De Fransen hebben wel een mooi alternatief: ‘Avoir un chat dans la gorge’ (‘een kat in de keel hebben’).
Engels en Amerikaans (Taalvaardigheid Engels)
‘How are you? I’m good.’ Je hoort het steeds vaker, tot afgrijzen van veel Britten. Die vinden dat je in deze situatie ‘I’m well’ zou moeten zeggen. Een ander ‘Amerikanisme’ waar veel Britten zich aan ergeren is het gebruik van ‘two-time’ en three-time’ in plaats van ‘double’ en ‘triple’. Wilt u weten met welke Amerikaanse kreten u de Britten nog meer in de gordijnen kunt jagen? Kijk dan hier: http://www.bbc.co.uk/news/magazine-14201796
Verkleinwoordjes (Culturele verschillen)
Nederland is maar een klein ‘landje’. Zou het daarom zijn dat we zo scheutig gebruikmaken van verkleinwoorden? Van ‘vriendje’ tot ‘collegaatje’ en van ‘buikje’ tot ‘avontuurtje’. Wie niet beter weet, zou denken dat ‘ie in een kaboutersamenleving is beland. Vrijwel nergens in Europa verkleint men zo enthousiast als hier. Frankrijk en Engeland? Hopeloos. Duitsland, Spanje en Italië? Ze kunnen het wel, maar doen het veel minder fanatiek dan Nederlanders. De Portugezen (en zeker de Brazilianen) zijn wel echte verkleinkampioenen. Die verkleinen zelfs de onmogelijkste woorden: ‘sozinho’ (‘alleentjes’) of ‘pertinho’ (‘dichtjes bij’).
Indian Summer (Taalvaardigheid Engels)
Een echte zomer zat er dit jaar in Nederland niet in, maar misschien dat we nog een mooie oudewijvenzomer tegemoet mogen zien. Dat is de oude Nederlandse naam voor wat tegenwoordig zelfs in Nederland vaak ‘Indian summer’ wordt genoemd. Wist u trouwens dat de term ‘Indian summer’ ook gebruikt wordt om aan te geven dat iemand op latere leeftijd nog een bloeiperiode meemaakt?
Nederlandse stress (Stress Management)
De Branch Out-trainingen ‘Stress Management’ hebben veel succes gehad. Dat mag je concluderen uit recent onderzoek door Step Stone (http://www.stepstone.com/about-stepstone/press/article?aid=617). Daaruit blijkt dat van alle ondervraagde Europeanen Nederlanders de minste stress ervaren op de werkvloer. Uit het onderzoek blijkt verder dat zeker 11% van de Nederlanders de trainingen (http://www.branch-out.eu/skills/stressmanagement.htm) nog niet heeft gedaan.
Spreekwoordelijke beesten (Taalvaardigheid)
In Nederland zijn we er dol op: twee vliegen slaan in één klap. Ook in Duitsland vinden ze het een leuk tijdverdrijf. Maar in Engeland halen ze hun neus ervoor op. Vliegen slaan, dat vinden ze kinderspel. Daar pakken ze het grootser aan: twee vogels doden met een steen (‘to kill two birds with one stone’). En ook in Spanje zijn het de vogels, niet de vliegen, die het moeten ontgelden (‘matar dos pajaros de un tiro’). Het diervriendelijkst zijn nog de Fransen: ‘faire d’une pierre deux coups’ (‘twee slagen slaan met één steen’).
Branch Out Brief – september 2011
PowerPoint of tandarts?
De partij voor de dieren een tikje buitenissig? In Zwitserland is deze zomer een curieuzere partij opgericht: de Anti-PowerPoint-Party. Het doel van deze partij is te wijzen op de saaiheid en beperktheid van PowerPoint. Overdreven? Uit een recente enquête blijkt dat 1 op de 5 ondervraagden een bezoek aan de tandarts prefereert boven een slechte PowerPoint-presentatie.
Voetvolk
Het is herfst! Tijd om de benenwagen te nemen, het bos in! Helaas hebben ze in het Engels nog nooit van de benenwagen gehoord. Het Engels is ook niet echt een benentaal, veel meer een voetentaal. Kijk maar: ons ‘beste beentje voor’ wordt ‘put your best foot forward’. En ‘op eigen benen staan’ wordt verlaagd tot ‘stand on your own feet’. Zelfs twee linkerhanden worden ‘two left feet’. Het valt niet mee om in zo’n taal op de been te blijven!
Wie houdt van verkleinwoorden zit in Nederland gebeiteld, zagen we vorige maand. Maar liefhebbers van vergrootwoorden hebben in dit kikkerlandje niets te zoeken. Die kunnen beter naar Italië. Daar verbouwen ze ons ‘leuke stulpje’ tot een ‘casone’ (reusachtig huis), ons voorzichtige kusje tot een ‘bacione’ (reusachtige kus). En sinds vorige week weten we ook dat Berlusconi niet vindt dat Angela Merkel een ‘kontje’ heeft, maar een enorme kont (‘culone’). Wat de ‘primo ministro’ verder nog allemaal over het achterwerk van de ‘Bundeskanzlerin’ zou hebben gezegd, kunt u ongetwijfeld vinden op het Internet.
September en oktober zijn de maanden dat het Amerikaanse honkbalseizoen z’n ontknoping nadert. Honkbal is ‘America’s favorite pastime’ en het is dan ook niet verwonderlijk dat het dagelijks taalgebruik wemelt van de honkbaluitdrukkingen. Een paar favorieten zijn: ‘to hit a home run’ (succesvol zijn), ‘to throw someone a curveball’ (iemand volledig verrassen, meestal onaangenaam), ‘a ballpark figure’ (een globale inschatting) en ‘to be off base’ (er helemaal naast zitten).
Financiële taalcrisis (Engels)
Gaat het stormen? In elk geval is de economische situatie niet bijzonder rooskleurig. Maar hoe zeg je dat in goed Engels? Veel Nederlanders worstelen met het verschil tussen ‘economic’ en ‘economical’. Ze hebben het bijvoorbeeld over de sombere ‘economical situation’. Dat klinkt vreemd, want ‘economical’ betekent iets in de trant van ‘zuinig’ of ‘voordelig’. Zo is het in deze stormachtige ‘economic situation’ bijvoorbeeld heel handig om een ‘economical car’ te hebben....
Ministerieel ontbijt (Culturele verschillen)
Vegemite, kent u dat? Australiërs smeren het gulzig op hun boterhammen, al begrijpen ze in de rest van de wereld nauwelijks waarom. Vorige maand werd de Australische minister van Buitenlandse Zaken Rudd aangehouden op een vliegveld in Mexico. De reden? Hij had een potje met de stroperige substantie in zijn bagage. Rudd moest uitleggen dat het goedje bedoeld was voor z’n ontbijt. Pas na interventie van lokale diplomaten, mocht de minister verder, met z’n pot Vegemite. Welke trucs zou Uri Rosenthal hebben om z’n hagelslag langs de douane te smokkelen?
Au revoir mademoiselle? (Frans)
Vraagje voor de vrouwelijke lezers: bent u een ‘madame’ of een ‘mademoiselle’? Of is dat een impertinente vraag? Veel Franse feministes vinden van wel. Die vinden zelfs dat de term mademoiselle, die officieel ‘ongehuwde vrouw’ betekent maar in praktijk ook ‘jonge vrouw’ of ‘jong ogende vrouw’, helemaal afgeschaft zou moeten worden. Alle vrouwen zouden als ‘madame’ door het leven moeten gaan (formeel gehuwde vrouw, maar in praktijk ook: vrouw die te oud is om nog voor mademoiselle door te kunnen gaan). Toch zijn er genoeg Françaises die het prettig vinden ‘mademoiselle’ te worden genoemd. Mademoiselle Deneuve (gisteren 68 geworden) heeft bijvoorbeeld al laten weten dat ze zeer aan die aanspreekvorm gehecht is.
Kampioenentaal (Engels)
Het Engels wemelt van de honkbaluitdrukkingen, hebben we vorige maand gezien. Nu Nederland wereldkampioen honkbal is geworden, kunnen we qua honkbaltaal natuurlijk niet meer ‘out in left field’ (‘in de marge’) blijven. Hoog tijd om ook op taalkundig gebied onze verantwoordelijkheid nemen (‘step up to the plate’) en ons Engels te kruiden met meer honkbalidioom. Dan is de kans alleen maar groter dat uw Amerikaanse zakenpartner zegt: ‘Let’s play ball’ (‘laten we zaken doen’).
Leider gevonden! (Leiderschap)
Goede leiders zijn schaars, ook in Afrika. Maar dit jaar heeft de jury van de Ibrahim-prijs, een Afrikaanse prijs voor uitmuntend politiek leiderschap, een geschikte leider gevonden: de voormalige Kaapverdische president Pedro Pires. Het is voor het eerst in drie jaar dat de prijs wordt uitgereikt: de voorbije twee jaar werd geen leider gevonden die uitmuntend genoeg was.
Wintertijd (Engels)
Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens, of het nu zomer- of wintertijd is. Engelstaligen snappen dat nauwelijks. Zij beschouwen hun ‘home’ als hun ‘castle’, en ‘there’s no place like home’, maar dat het klokje er anders tikt dan elders, daar hebben ze weinig gevoel voor. En dat is merkwaardig, want ze houden er wel van om ‘naar de klok te kijken’. ‘Clock-watcher’ is de Engels term voor zo iemand. Iemand met een 9-5 mentaliteit, zouden wij zeggen.
