What’s in a word? (36)

Onlangs hadden we een cursist in een van onze Contract Drafting-groepen. In officiële stukken gebruikte hij altijd het werkwoord to conclude, als hij het had over “een
verzekering afsluiten”, zoals in: The Subcontractor shall at its expense conclude and keep in force insurance to cover…”. Zijn Amerikaanse vakgenoten krabden zich op het hoofd: “Waarom zou je ophouden met die verzekering?”, was hun reactie. Hij had de zinsnede uit Linguee waar het inderdaad als “vertaling” wordt gegeven. (Over Linguee dadelijk meer).

Enig speurwerk leidt tot de slotsom dat het hier om een Valse Vriend gaat (een zgn.
‘cognaat’, ofwel een woord die in zijn vorm op een woord uit een andere taal lijkt, maar niet dezelfde betekenis heeft). En wel een juridische Valse Vriend. We zijn juridische Valse Vrienden al vaker tegengekomen op deze plek (bijv. hier en hier), maar dit was een nieuwe voor me.

To conclude is: (be)ëindigen, tot een conclusie komen na een discussie, na een uitwisseling van standpunten of na onderhandelingen etc. (dus ook een soort van beëindigen eigenlijk). Je kan ook zeggen: to conclude a contract of to conclude a deal, hetgeen betekent dat je
onderhandelingen afsluit om vervolgens ergens je handtekening onder te zetten. Het is derhalve synoniem met to enter into of to sign.

 Het Amerikaanse Black’s Law Dictionary geeft voor to conclude (o.a.): To ratify or formalize (a treaty, convention, or contract), voor conclusion (o.a.): The closing, settling, or final
arranging of a treaty, contract, deal,
etc. en voor to enter (o.a.): To become a party to. Zelfs het Amerikaanse Supreme Court gebruikt beide woorden in dezelfde betekenis: This Court need not intervene to protect commercial parties from their failure to conclude the contracts that, in retrospect, they wish they had entered.

Ik ben bang dat het Nederlandse “een verzekering sluiten of afsluiten” het Engels to
conclude
in de weg zit. Je “sluit” immers ook een contract (af), en je conclude a contract, dus waarom dan niet ook to conclude an insurance? Helaas, in het Engels zeg je dan: to take out an insurance.

 À propos “sluiten” of “afsluiten”: Van Dale zegt dat het allebei kan. Iets wat a.s.r./Ditzo een aantal jaren geleden tot moemakens toe moest uitleggen.

Waarom geeft Linguee dan zo vaak to conclude an insurance voor “een verzekering
afsluiten”? Simpel, omdat Linguee niet de pretentie heeft een woordenboek te zijn. Linguee geeft slechts woorden in hun context; m.a.w. hoe komt een woord in de
werkelijkheid voor in combinatie met andere woorden. Daartoe wordt het hele Internet afgestruind. Wat wél uitermate vriendelijk is van Linguee, is dat ze ook de bronnen
vermelden waar ze deze woorden hebben gevonden.

En als je die bronnen goed bekijkt, zijn dit voor het grootste deel Engelstalige versies van Nederlandse websites. Dat betekent dus dat als een Nederlands bedrijf op de Engelse
versie van hun website de fout gemaakt heeft om “een verzekering afsluiten” met to
conclude an insurance
te vertalen, deze fout op Linguee verschijnt. Waar dan weer veel
lezers vertrouwen in hebben (“het staat immers op Linguee?”), dat weer gaan gebruiken, enz. enz. enz…. Als je wel eens Linguee gebuikt, check dan ook even de bronnen!

Dit fenomeen (It if sounds good, it must be good) komen we erg vaak tegen in juridische
tekstschrijverij. Contracten worden al te klakkeloos gekopieerd; boilerplate-clausules
worden zonder nadenken overgenomen; bepalingen, bedingen, reglementen etc. etc. die steeds maar weer opnieuw worden gebruikt zonder eens stil te staan bij wat er nu eigenlijk staat. Echt flagrante fouten gaan op die manier hun eigen juridische leven leiden.

Tenslotte, de overige bronnen die Linguee in dit geval gebruikt, zijn Deens of Slowaaks, of wat dan ook… En dat sterkt mij weer in de mening dat er langzaam maar zeker een Engels (Euro-Engels?) ontstaat, dat minder en minder te maken heeft met het “echte” (lees: Brits-of Amerikaans-) Engels. Als je je, als Nederlandse advocaat namelijk met een Deense
advocaat in het Engels onderhoudt, is er een grotere kans dat beide partijen beter weten wat to conclude an insurance is, dan als zij to take out an insurance gebruiken. Dat hierover Brits-Amerikaanse wenkbrauwen worden opgetrokken nemen we dan maar op de koop toe.

What’s in a language? (41)

“Ik begrijp helemaal niks meer van de Brexit”, hoor ik vaak. Maar als we wat meer aandacht hadden geschonken  aan experimenten in de socio– of psycholinguïstiek, dan hadden we het wat beter begrepen.

Het idee dat de taal die we gebruiken de wereld om ons heen schept, is natuurlijk altijd duidelijk geweest; lees daar alleen maar Genesis 1. voor: “En God zeide: Daar zij licht! en daar werd licht”, en zo werd met alleen wat woorden de hele wereld neergezet. (Of lees, ipv. de Bijbel,  What’s in a language? 19).

Onderzoek van de laatste 15 jaar wijst echter uit dat het lang niet alleen bij woorden blijft, maar dat de hele grammatica van een taal meedoet aan de vorming van een wereldbeeld. Of, met andere woorden: de taal zélf geeft je concepten van bijv. tijd en doel. En: andere talen, andere concepten.

Goed, grammatica en Brexit (of: dé Brexit, zoals Nederlanders het met een lidwoord aangeven). Het Engels heeft twee in het oog vallende grammaticale eigenaardigheden: de Present Perfect (bijv. I have worked in Utrecht) en de Present Continuous (I am working in Utrecht).

Rond Brexit heeft altijd een vroeger-was-alles-beter-sfeertje gehangen. Wat is er dan mooier dat de taal Engels middels de Present Perfect een prima mogelijkheid heeft om dat uit te dragen? Je gebruikt de Present Perfect namelijk als je duidelijk wil maken dat een gebeurtenis in het verleden nog steeds belangrijk is voor het heden. Zo loop je nog steeds in het gips als je I have broken my leg zegt, en spring je al weer fris en fruitig rond als je I broke my leg zegt. (Lees deze blog voor meer voorbeelden). De Present Perfect geeft een idee van een betekenisvol verleden.

Het maakt dus nogal wat uit als je The UK has been a great nation zegt, of The UK was a great nation. Let er maar eens op: de Brexiteers zijn enthousiaste Present Perfect-gebruikers. En wat meer zij: de Remainers zijn niet voor niets vaak mensen die enige kennis van andere talen dan het Engels hebben, en dus veel vaker in aanraking gekomen zijn met andere concepten van tijd. Of liever gezegd: de grammaticale mogelijkheid om zo’n concept uit te drukken. En is het toeval dat Amerikanen veel minder vaak die Present Perfect gebruiken dan de Britten? Did you have breakfast this morning (AmEngels)? en Have you had breakfast this morning (BrEngels)?

Onderzoek van o.a. Athanasopoulos en Bylund toont aan dat  taalverschillen psycho-fysieke gevolgen hebben voor de hersenen: ze wijzigen de manier waarop een en dezelfde persoon het verloop van de tijd ervaart, afhankelijk van de taalcontext waarin hij actief is (lees hier meer).

Maar waarom duren Brexit-onderhandelingen zo lang? In een ander onderzoek van dezelfde Athanasopoulos (mooi samengevat in How the language you speak changes your view of the world) laat hij Duits- en Engelstaligen een aantal korte videoclips zien van (bijv.) een wandelende vrouw. Hij vraagt zijn proefpersonen om te beschrijven wat ze zien. Wanneer je zo’n scène aan een ééntalige Duitse spreker geeft, zullen ze niet alleen de actie beschrijven, maar ook het doel van de actie. Ze hebben dus de neiging hebben om te zeggen: “Een vrouw loopt naar haar auto”. Engelse ééntalige sprekers beschrijven de clip als “Een vrouw loopt” of “een man fietst”, zonder het doel van de actie te noemen.

Het door Duitse sprekers veronderstelde wereldbeeld is ‘holistisch’ – ze kijken meestal naar het evenement als geheel – terwijl Engelstaligen de neiging hebben om in te zoomen op het evenement en zich alleen op de actie concentreren. Engels vereist van zijn sprekers dat ze  lopende gebeurtenissen grammaticaal markeren, door verplicht de –ing vorm, de Present Continuous, toe te passen.

Ik wil hier natuurlijk niet zeggen dat de Britten “onderhandelen om het onderhandelen” en het einddoel (uit de EU stappen) niet belangrijk vinden, maar alleen al het bestaan en het grammaticaal ‘verplichte’ gebruik van de Present Continuous  werkt dit wél in de hand…

Een andere taal betekent een ander wereldbeeld. A different language, a different mindset.

Conciseness (11)

Afgelopen donderdag was het weer zo ver: Halloween. Een van oorsprong Keltische oogstfeesttraditie, later verchristenlijkt in de avond (evening-even- e’en=een) waarop men
heiligen (hallows) vereerde, en in één moeite door ook maar alle andere doden.

Hoewel ieder land heeft zo’n beetje wel z’n eigen tradities op die dag (All Saint’s Day, Allerzielen, Dia de Muertos en ga zo maar even door), nemen Amerikaanse tradities langzaam maar zeker de overhand. Dit geheel en al in het kielzog (de slipstream?) van Kerst en bijv. Valentijnsdag.

Verzet tegen die veramerikanisering is groot. Volgens een YouGov poll uit 2013 ziet bijv. 45% van de Britse bevolking Halloween als een unwelcome American cultural import. De Amerikanen zélf beginnen langzaam maar zeker ook wat vraagtekens te zetten bij al die kwetsbare kindertjes die ’s avonds bij voordeuren aanbellen waarachter mogelijkerwijs al dan niet reeds veroordeelde pedoseksuelen verborgen zitten. (Een beetje de omgekeerde wereld, als je het mij vraagt…ik dacht dat het juist de bedoeling was dat de aanbellers de bewoners de stuipen op het lijf moesten jagen?).

En wat doen Amerikanen als ze ergens tegen beschermd willen worden? Ze maken er
wetten tegen. Halloween Laws in de staten Missouri, Illinois, Maryland en Louisiana vereisen veroordeelde zedendelinquenten om in hun huis te blijven op Halloween-nacht en verbieden hen om de deur te openen voor de trick or treaters. In sommige staten zijn
zedendelinquenten ook verplicht om “No Candy at this Residence” op hun deur aan te brengen.

Aan de andere kant beschermt speciale Halloweenwetgeving óók de mensen waarbij aangebeld wordt;  in Californië is het gebruik van serpentine uit een spuitbus (Silly String) verboden tijdens Halloween, in Illinois mogen kinderen ouder dan 12 geen maskers meer dragen, in Virginia mogen kinderen ouder dan 12 helemaal niet meer langs de deuren, in Alabama is het niet toegestaan zich te verkleden as “minister of any religion, or nun, priest, rabbi or other members of the clergy” en ga zo nog maar even door.

Jammer genoeg wordt er nergens opgetreden tegen wóórden die zich verkleden. We zien ze steeds vaker, en niet alleen tijdens Halloween: werkwoorden die zich verkleden als
zelfstandige naamwoorden, zgn. ‘nominalisaties’. Hier zes willekeurige voorbeelden van Halloween-zinnen uit werk van cursisten van alleen de afgelopen week: 1)The Supreme Court makes a distinction between… maak daarvan: The Supreme Court distinguishes
between…
2) I definitely had the feeling that… maak daarvan: I definitely felt that… 3) …my participation in an exchange program… maak daarvan: I participated in an
exchange programme
, 4) I currently have a focus on M&A, maak daarvan: I currently
focus
on M&A
, 5) Reference is made to our meeting of… maak daarvan: I refer to our meeting of… 6) As completion of this introduction letter.., maak daarvan: To complete this
introduction letter…

Uw teksten worden een stuk compacter, korter, actiever, minder vormelijk, eenvoudiger, kortom: leesbaarder als u die niet verhalloweend met al die nominalisaties. Overigens is dit niet alleen een Engelstalig verschijnsel. Let er maar eens op als u Nederlands leest of
schrijft. (Het schrijven van deze blog is leuk – Het is leuk om deze blog te schrijven).

Om ten slotte menigeen gerust te stellen: het valt nogal mee met het seksueel misbruik van kinderen tijdens Halloween. Uitgebreide studies hebben aangetoond dat kinderen niet meer of minder gevaar lopen op 31 oktober (lees: How Safe are Trick-or-Treaters, An Analysis of Child Sex Crime Rates on Halloween). De politie zou zich op die avond misschien meer moeten concentreren op andere zaken. Op Halloweenavond sterven 4 x zoveel kinderen door aanrijdingen door een auto dan op andere avonden (lees: Childhood Pedestrian Deaths During Halloween).

Correctness (26)

Hoe de toekomst eruit ziet, weet niemand. Hoe je over de toekomst spreekt, daarentegen, weet iedereen. In Romaanse talen als Frans, Spaans en Italiaans geven we werkwoorden een of ander ingewikkelde verbuiging, in het Nederlands gebruik je gewoon een vorm van het hulpwerkwoord “zullen” en laat die toekomst maar komen!

In het Engels heb je shall en will, toch? Dat er met shall iets moeizaams aan de hand is (en al helemaal als je dat in contracten gebruikt!) hebben we de vorige keer al besproken. Dan maar gewoon: will als je in het Nederlands “zal” of “zullen” zegt. Helaas gaat die vlieger lang niet altijd op.

Als je namelijk bijwoorden van tijd gebruikt (bijv. when, if, while, before, after, by the time, as soon as etc.), dan gebruiken we gewoon de tegenwoordige tijd (Present Simple). Dus niet: When you will arrive, we will go out for dinner, maar: When you arrive, we will go out for dinner. Dit is overigens ook gebruikelijk in het Nederlands, dus ik verwacht niet dat u hier vaak fouten mee maakt.

Heel anders wordt het als je échte tijdsaanduidingen gaat gebruiken (bijv. tomorrow, next week, on 24 October etc.), dan gebruikt het Engels de Present Continuous, of anders een vorm van going to., zoals in We are going to recruit more staff next year. In het Nederlands hebben we min of meer de keus: “Volgend jaar nemen we meer mensen aan” of “Volgend jaar zullen we meer mensen aannemen” of zelfs: “Volgend jaar gaan we meer mensen
aannemen”, wat een schaduw van het Engelse going to is.

Echter, soms is er we degelijk een mogelijkheid om een tijdsaanduiding in combinatie met will te gebruiken, maar dan gaat het om een ijzersterke belofte die je doet. Als je op een antwoord zit te wachten van een Engelse moedertaalspreker en hij zegt je: Tomorrow, I will write you an answer dan heb je veel meer kans dat antwoord te krijgen dan als je Tomorrow, I am going to write you an answer hoort. We zeiden het al eerder: Engelse
grammatica heeft meer betekenissen dan Nederlandse…

Maar al die fijnzinnigheden even achter ons latende: verreweg de meeste fouten
(epidemisch veel, zelfs) worden gemaakt met het gebruik van will in de beschrijving van processen, beleid of feiten. Als je in die gevallen het Nederlandse “zal” gebruikt, is het in het Engels gewoon de Present Simple. “Het zal ongeveer 10 tot 15 dagen duren voordat…” is NIET:  It will take 10 to 15 days before, maar: It takes 10 to 15 days before…

Nog even op een rijtje dan:
Will gebruik je wél voor:

  • Vrijwillige toekomstige acties, als in: I will translate the email so Mr Smith can read it.
  • Beloftes, als in: I will call you when I arrive.
  • Voorspellingen, als in:. 2018 will be a very interesting year.

 Will gebruik je niet:

  • In zinsdelen die beginnen met bijwoorden van tijd, zoals when, while, before, after, by the time, as soon as, dan gebruik je de Present Simple
  • Bij geplande toekomstige acties, dan gebruik je óf de Present Simple óf een vorm van going to
  • Bij het beschrijven van processen, beleid of feiten, dan gebruik je de Present Simple

 Een paar voorbeelden die we de afgelopen weken tegenkwamen in door cursisten geschreven teksten (in doorgestreept rood hoe het geschreven was, in dikgedrukt groen hoe het zou moeten zijn):

  • After the written proceedings, oral proceedings will commence (proces)
  • Generally, a pre-emption right will be is adopted by the municipal council. (proces)
  • On 3 September, I will start am starting my first job as a corporate lawyer. (tijdsaanduiding)
  • A Dutch court will usually respects such a contractual choice of law. (beleid)
  • … for instance, by stipulating that an electronic signature with certain specifications will have has the same legal consequences as a written signature in the relationship between the parties (proces/beleid)

In alle gevallen is er, denk ik, sprake van een (foutieve) directe vertaling. Probeer maar eens de originele Nederlandse versie te verzinnen, en je komt altijd uit bij “zal/zullen”. Even afgezien van het feit dat die “zal/zullen” in het Nederlands eigenlijk overbodig is, in het Engels is het gewoon fout.

Clarity (31)

Het blijft de Engelstalige juridische goegemeente bezighouden: wat moeten we in
hemelsnaam aan met het woordje shall in contracten en algemene voorwaarden? En
omdat dit een voortdurende discussie in advocatenland is, hier de laatste stand van zaken.

Het grote probleem is dat shall voor veel uitleg vatbaar is. Kort samengevat namelijk:
1) Has a duty to, 2) Should, 3) May, 4) Will en 5) Is entitled to… (lees meer in een eerdere blog). Het resultaat zou zijn dat hier talloze rechtszaken over zouden worden gevoerd en dat sommige landen als Australië en Hong Kong het woord al in de ban hebben gedaan. Ook de Europese Unie neigt daarna. Ook Plain English-voorstanders schrijven: ‘shall’ is
attended with so many problems that the need for banishment is beyond argument
(Peter Butt in Modern Legal Drafting), of Bryan Garner: My own practice is to delete shall in all legal instruments and to replace it with a clearer word more characteristic of American English.

Het probleem nu is dat diezelfde Plain English-voorstanders met oplossingen komen die het probleem alleen maar verleggen. Butt zegt: vervangen door: must. Garner zegt: (meestal) vervangen door will. Kenneth Adams, de schrijver A Manuel of Style for Contract Drafting, komt met een elegante oplossing. Shall bestaat, als woord én als begrip, beschouw het als een juridische Term of Art en limiteer de betekenis ervan in juridische
teksten tot: een verplichting voor het onderwerp van de zin.

Waarom is dit een elegante oplossing? Ten eerste wordt shall in normaal, alledaags Engels nauwelijks meer gebruikt. Alleen nog in versteende uitdrukkingen als: We shall overcome, of in (over)beleefde vragen in de eerste persoon als: Shall we dance? Ten tweede, als we must (Butt) of will (Garner) gaan gebruiken ipv. shall, overladen we die woorden weer met een extra betekenis. Must bijv. wordt ook gebruikt bij voorwaarden (conditions), zoals in: To exercise the option, X must timely submit the option notice. Will wordt ook gebruikt om een toekomende tijd uit te drukken: This agreement will terminate when the market price falls below 10.

Adams heeft een systeem opgebouwd van verschillende categories of contract language, waar iedere categorie (de taal van obligation, van discretion, van prohibition etc. lees hier meer) bepaalde (hulp)werkwoorden krijgt toebedeeld. Daarbij tekent hij aan dat shall natuurlijk in de categorie obligation valt, maar alleen als het betekent: has a duty to. Het ezelsbruggetje “kan-jeshallvervangen-door-has a duty tovoorkomt bovendien ingewikkelde (en dus ook rijp-voor-rechtszaken) passieve constructies als: the Deposit shall promptly be paid by….

Adams schrijft ook: My recommendation is limited to business contracts. For example, I wouldn’t use shall in consumer documents. Grappig is dan wel weer dat shall in bijv. Engelstalige Algemene Voorwaarden zó vaak wordt gebruikt dat het bijna lijkt alsof die zónder dat woord geen enkele juridische waarde meer hebben.

Vergelijk eens de Nederlandse Algemene Voorwaarden  van Landall Greenparks met de Engelse Terms and Conditions. In de Engelse versie komt shall maar liefst 48 keer voor. Soms geheel willekeurig; onder 1.1. staat: These General Terms and Conditions apply to all offers, (…), terwijl 1.3 rept over: These General Terms and Conditions shall apply regardless (…). De Nederlandse versie rept 10 keer over “moet” en 8 x over “dient”. Niet één enkele keer in deze tekst komt een Nederlands “moet”of “dient” overeen met een Engels shall. Als de Engelse tekst het over “moeten/dienen” heeft, dan wordt er must, are to, should of are required gebruikt.

Leuke oefening voor deze week: ga naar de Engelse Terms and Conditions en vervang iedere shall in deze tekst met een ander woord, of laat het gewoon weg. En als je het niet zeker weet: kijk of je het kan vervangen door has a duty to. Alleen als dát kan, laat je het staan.

What’s in a word? (35)

Jargon is een vorm van taalgebruik binnen een vakgebied dat alleen door vakmensen gesproken wordt. Je zou ook kunnen zeggen dat de gebruikers van jargon (de “Jargonauten”) botweg woorden stelen uit een taal, en daar onderling een geheel eigen betekenis aan geven. Advocaten zijn überjargonauten, en Engelstalige advocaten spelen mee in de Champions League. Je kan misschien zeggen dat het case law-systeem (lees hier) daar een belangrijke oorzaak van is,  maar het maakt het fenomeen Legal English er niet makkelijker op.

Zo worden vaak de woorden “without prejudice to” gezien als een zgn. Term of Art. Een Term of Art is de Hogeschool van het Jargon; een woord waarvan iedereen denkt dat het een onwrikbare, juridische betekenis heeft. Maar is dat echt zo?

Ten eerste wordt without prejudice to te veel in verschillende betekenissen gebruikt. Je ziet ze vaak in contracten: Without prejudice to Clause 18.2.5, the Purchaser agrees that…  of: Without prejudice to any rights or remedies available… of anders: …without prejudice to the generality of the foregoing not to… De uitdrukking wordt gewoonlijk gebruikt om de kracht van een bepaling te behouden en tegelijkertijd een andere contrasterende of overlappende bepaling uit te drukken. Je gebruikt het  in een clausule waar geen prioriteit wordt gegeven boven een andere clausule.

Daarnaast zie je without prejudice to vaak verschijnen  als kopje bij een brief om ervoor te te zorgen dat die brief niet kan worden gebruikt als bewijs voor de rechtbank als de poging tot schikking mislukt. Het is advocatensteno voor: without prejudice to the position of the writer of the letter if the proposed negotiations are not accepted. Jammer alleen dat slechts weinigen dat weten. Dat laat in ieder geval  het artikeltje Bamboozling the public van Mark Adler in de New Law Journal zien.

Tenslotte kunnen in de VS ook nog eens rechtszaken eindigen with of without prejudice. Dat betekent niet dat een zaak is geëindigd vanwege de vooringenomenheid van een
racistische rechter maar dat een rechtszaak permanent (with prejudice) wordt afgewezen of dat de partijen het opnieuw kunnen proberen (without prejudice). Ook kan je ontslag
krijgen zonder hoop die baan ooit weer terug te krijgen (with prejudice) of without prejudice zodat je weer kan worden aangenomen als de economie weer aantrekt.

Er zijn kortom veel te veel betekenissen van without prejudice (to) om hier een
in betongegoten Term of Art van te maken. Dat krijg je ervan als je woorden steelt uit de alledaagse taal (prejudice is gewoon ‘vooroordeel’) en ermee aan de juridische haal gaat. En als de betonrot eenmaal is ingezet, zijn er meer dan voldoende, voor de meeste lezers volslagen begrijpelijke, woorden om te gebruiken. In de contracttaalvoorbeelden
hierboven bijv. i.p.v.Without prejudice to Clause 18.2.5, the Purchaser agrees that… schrijf: Subject to clause 18.2.5… I.p.v. Without prejudice to any rights… schrijf: Despite any rights…, i.p.v : …without prejudice to the generality of the foregoing not to… schrijf: without affecting of without limiting. De juridische betekenis verandert niet, en het wordt een stuk leesbaarder.

En ten tweede… áls het al een Term of Art is, dat without prejudice to, dan zou je verwachten dat die woorden een vaste Nederlandse vertaling zouden opleveren. Een snelle blik op Linguee.nl  echter, geeft ons: “onverminderd”, “onder (én!) zonder
voorbehoud”, “onverlet”, “behoudens”, “zonder afbreuk te doen aan” etc. En als je er dan helemaal niet meer uitkomt, ja dan kan je altijd nog terugvallen op “zonder prejudicie” dat volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal ook een Nederlandse uitdrukking is.

Maar dat is vals spelen…

What’s in a language? (40)

Engels is Engels, daar gaan we meestal vanuit. Wel zo makkelijk, eigenlijk. Natuurlijk weten we allemaal dat ieder ‘soort’ Engels zo z’n eigenaardige woordjes heeft; een mate in Australië is een chap in Engeland en een dude in de Verenigde Staten, dat soort dingen, maar dat maakt het allemaal alleen maar grappiger en authentieker.

Bij een Engelstalig contract daarentegen, wordt het al heel wat minder grappig. En die
authenticiteit wordt zelfs af en toe ronduit irritant omdat het tot allerhande onverwacht
juridisch gekrakeel kan leiden. Dat is niet zo erg als een contract is opgesteld tussen twee Amerikaanse (of twee Engelse, of twee Australische) partijen. Maar als het om inter-
nationaal geldende contracten gaat, blijkt al snel dat, zelfs als je hebt over één en het zelfde deelgebied: het Legal English, het ene Engels helemaal het andere Engels niet is.

Ik heb het op deze plaats al eens gehad over de (in contracten gebruikte)woorden
endeavours/best endeavours/all reasonable endeavours  en dat Amerikaanse en Britse rechters daar een andere mening over hebben. Zó verschillend zelfs dat Amerikanen nu veelal het woord efforts gebruiken als ze endeavours willen zeggen. Dat zette o.m het Britse Clifford Chance al aan om te schrijven:  …Consequently, for greater certainty of
interpretation of such terms, it is better to frame obligations under English law as requiring the use of ‘endeavours’ rather than ‘efforts’.

Dezelfde verwarrende interpretaties tussen Britse en Amerikaanse contracten komt ook regelmatig voor bij de (contract)woorden: represents and warrants (vaak vertaald met: “verklaart en garandeert”) waar we het hier binnenkort nog wel eens over zullen hebben en een hele trits meer.

In het algemeen schrijft het Engelse rechtssysteem woorden in een contract een andere betekenis toe dan de alledaagse betekenis. Gebruikers van ‘contracttaal’, en, nog veel
belangrijker, de rechters die daarover moeten beslissen, zijn veel meer geneigd om die
’contracttaal’ als een ondoordringbare, juridische code te zien.

De belangrijkste reden hiervoor zou kunnen zijn dat het Engelse systeem tot in z’n haarvaten is gegrondvest op case law, m.a.w. alle jurisprudentie over alle gelijksoortige zaken uit het (Engelse, al bijna 1.000 jaar oude) verleden tellen mee in een nieuwe zaak. Dus ook (en met name…) de taal waarin  jurisprudentie over contracten is geschreven. En dat houdt weer in dat juristen bij het opstellen van contracten alvast rekening houden met een eventuele uitspraak van een rechter. En zo houden alle partijen elkaar in een juridische houdgreep… Overigens jammer dat het Engelse politieke systeem niet net zo veel vertrouwen heeft in het geschreven woord als hun juridische tegenhangers. Dat zou veel Johnsoneske Brexit-taferelen hebben voorkomen.

Je zou kunnen tegenwerpen dat het Amerikaanse systeem óók op case law is gebaseerd, maar daar gaat het over een geschiedenis van zo’n 200 jaar. Daarnaast hebben ze in de VS altijd al een zeker wantrouwen gehad tegen het Engels, immers de taal van hun vroegere overheersers.

En als je ons derde in deze blog opgevoerde Engelssprekende land in de strijd gooit? Australië dus? Australië is het land waar de overheid al sinds het begin van de jaren ’70 is begonnen met het propageren van Plain English. In het kielzog daarvan hebben ook de grote Australische law firms dit opgepakt. Lees bijvoorbeeld eens het behartenswaardige artikel Using Plain Language in Law Firms van Edward Kerr, partner in het grootste Australische advocatenkanoor Mallesons Stephen Jaques (nu deel van het Hongkongse King & Wood Mallesons). Zonder ruggensteun van de rechterlijke macht heeft het voor de private contractschrijvende advocatenkantoren niet veel zin om begrijpelijke taal te gaan
gebruiken. Daarnaast… Australië is van onze drie voorbeelden wel het land met de kortste case law-geschiedenis. Toeval of niet?

Tenslotte, nog even over mate, chap en dude: ook (en misschien wel: zelfs) déze woorden gebruik je in heel specifieke, regionale, historische, economische en sociale omstandig-
heden. We gebruiken een specifieke taal in specifieke omstandigheden voor specifieke doeleinden. En dat geldt dus óók voor wat we in het algemeen maar voor het gemak onder Legal English opbergen.

Meer lezen? Lees  Ken Adams’ Is English Contract Drafting Better than American Contract Drafting?

 

Clarity (30)

Juridisch onderlegde tegenstanders van Klare Taal/Plain English etc. denken vaak een
troefkaart in handen te hebben. Juridische teksten (vonnissen, wetsteksten, contracten enz.) zou het schorten aan nauwkeurigheid en ‘juridische precisie’ als ze “te eenvoudig” zijn geschreven.

Zo meent ook de Rotterdamse strafadvocaat Inez Weski. Zij vindt een initiatief van Rotterdamse rechters om hun beslissingen beter toegankelijk maken voor slachtoffers,
verdachten, advocaten, media en de samenleving in zijn geheel, weliswaar een ‘nobel streven’, maar waarschuwt tegelijkertijd ook voor ‘het binnensluipen van simplisme’ in de vonnissen-nieuwe-stijl. (Lees hier in het Advocatenblad).

Maar al die juridische precisie en nauwkeurigheid hebben ook zo hun nadeel. In de Canadese zaak uit 1985 Klingspon v. Ramsay, 65 B.C.L.R. 132 (S.C.) bijvoorbeeld daagde een vrouw haar advocaat (sollicitor) voor de rechter wegens een slecht investeringsadvies. Ze stelde dat zij geen advies had gekregen behalve met betrekking tot de good standing van het bedrijf. De advocaat bedoelde te zeggen dat het bedrijf geregistreerd stond bij de Registrar of Companies, de Canadese KvK. Zijn cliënte was in de veronderstelling dat good standing een positieve beoordeling van de financiële status van het bedrijf was. De rechtbank veroordeelde de advocaat tot het betalen van 25% van haar verliezen. The phrase “have not offered me any advice other than as to the good standing of the company” …would, of course, be most unlikely to convey to a lay person the meaning which would be understood by a lawyer”, liet de rechtbank weten.

Kortom, een typische (en dure!) overtreding van Schrijfregel Numero Uno: Weet Voor Wie U Schrijft. Want niet alleen good standing heeft in het legal English een totaal andere
betekenis dan in het general English. Wat dacht u bijvoorbeeld van agency, consideration,
privilege, brief, dismissal, docket, principal
en issue? Of van de werkwoorden: to discharge, to construct, to furnish, to find, to file, to consummate en to serve? Allemaal woorden waarmee u op moet passen als u deze in een juridisch document gebruikt. Een Engelstalige juridische leek kan er een heel andere betekenis aan hechten dan uw Engelstalige collega-advocaat. Mocht u willen weten welke betekenis, laat mij dat dan even weten via p.peek@branch-out.eu en ik mail u een betekenislijstje.

Overigens gaat het bij het Rotterdamse initiatief om heel wat meer dan alleen maar
woorden. In een filmpje dat hier te downloaden is, leggen de rechters Jacco Janssen en Mirjam Riemens uit dat het gaat om een ander format waarin de uitspraak is gegoten. Het vonnis wordt voorafgegaan door een zgn. leeswijzer en wordt voortgezet met een
illustratie en heeft een duidelijke hoofdstukkenverdeling. (Lees de vernieuwde vorm hier).

Eigenlijk precies wat in de meeste onderzoeken naar lezersbegrip telkens weer naar voren komt; een duidelijke opbouw en structuur, kortere zinnen en alinea’s en een betere
indeling van de tekst (hoofdstukjes en titels!) maken teksten stukken begrijpelijker. “Moeilijke woorden” (wat zijn dat eigenlijk?) worden een stuk minder moeilijk als je uit de context op kan maken wat die betekenen. Vooruitgang dus!

Ten slotte, afgezien van haar ‘simplisme’-opmerking is het verheugend dat speciaal Inez Weski een lans(je) breekt voor Klare Taal; iets meer dan een jaar geleden kreeg ze van de Rechtbank Amsterdam nog een tik op de vingers voor haar warrige verweer (hierover hier nog eens te lezen). Nóg meer vooruitgang. Het wordt vast een goed jaar…

What’s in a language? (39)

Ik wil er graag nog even op terugkomen, op de Latijnse spreuk Ubi iudicia deficiunt, incipit bellum die staat op de gevel van het gebouw van de Hoge Raad in Den Haag. “Waar
rechterlijke beslissingen tekortschieten, begint de oorlog”, betekent het volgens de Hoge Raad.

Margreet Ahsmann, bijzonder hoogleraar rechtspleging aan de Rijksuniversiteit van Leiden, vindt die uitleg “tendentieus”, en opteert voor “Waar geen toegang is tot de rechter, begint de oorlog”. Affijn, u kent het wel: voorstanders, tegenstanders, alternatieve vertalingen,
weerwoorden, bedenkingen, intern beraad, eventuele aanpassingen enz. enz. (of etc. etc. om het bij het onderwerp -subject?- te houden). (lees hier een korte samenvatting).

Er is op deze plaats al eerder geschreven over het gebruik van Latijn in een juridische
context
maar toen ging het vooral over ‘Britse toestanden’. In de Amerikaanse juridische wereld is het gebruik van Latijn echter nog veel meer schering en inslag (‘Amerikaanse
toestanden’ wellicht?).

Een belangrijke reden hiervoor zou het enorme belang van de Amerikaanse Constitution op de dagelijkse rechtspraak kunnen zijn. Die Amerikaanse Grondwet is volgens velen niet te begrijpen als je geen kennis hebt van het Latijn: The Constitution is a legal document,
designed to operate and be construed in the context of eighteenth century jurisprudence. Latin competency is an absolute requirement for full access to that jurisprudence,
schrijft Robert C. Natelson bijvooorbeeld (complete artikel hier te lezen).

En gezien de common law-rechtsspraak voor een groot gedeelte is gestoeld op case law, waar eerder gedane rechterlijke uitspraken veel belangrijker zijn dan in civil law-systemen, is er de opvatting dat de daadwerkelijke, ‘operationele’ betekenis van Engelse woorden ‘besmet’ kan zijn geraakt. Engels (immers een levende taal) waait maar steeds mee met moderne winden, en de betekenis van die woorden verandert steeds… niet écht een
fundament waarop case law kan bouwen, dus. Een stuk beter is dan Latijn, een dode taal, die verandert niet… of, tenminste niet meer…!

Wie er, jammer genoeg, óók dood zijn, zijn de gebruikers van het Latijn. We kunnen ze dus niet meer vragen wat nu eigenlijk de betekenis was van hun woorden. En zelfs áls we dat hadden kunnen vragen, zouden we nog steeds geen definitief uitsluitsel hebben; schreef Shakespeare dat Beauty is in the Eye of the Beholder, dan kunnen we ook stellen dat
Meaning is in the Ear of the Beholder. In het Zomeravondgesprek in de NRC van afgelopen
zaterdag heeft Annabel Nanninga het over terroristen en pooiers waar Philippe Remarque het heeft over jihadbruiden en loverboys.

Discussie over de precieze betekenis van een eeuwenoude Latijnse spreuk op het gebouw van de Hoge Raad is verder van een hoog academisch gehalte. Het kan veel dichter bij huis…. Hoeveel Nederlandstalige juristen weten het verschil in betekenis tussen common law-woorden in Engelstalige contracten zoals extend en renew, of het verschil tussen
rescind en cancel, tussen repudiate en dissolve, tussen nullify en annul of tussen void en voidable bijvoorbeeld? Verschillen die er in een civil law-systeem niet eens hoeven te bestaan? En dus ook uiterst moeizaam te vertalen zijn in het Nederlands? Met andere
woorden: ieder, kan-niet-schelen-welk, woord heeft een specifieke betekenis in een
specifieke context in een specifieke tijd.

En nu we toch bezig zijn… Wat doet die komma daar op die Hoge Raad-gevel in Ubi iudicia deficiunt, incipit bellum? Ik weet zeker dat die komma (immers een 19e-eeuwse uitvinding) niet door Hugo de Groot is gebruikt. Hugo de Groot die zich overigens ‘Grotius’ noemde, een mooi staaltje pseudo-Latijn.

What’s in a language? (38)

Als voorbereiding op onze training Legal English Writing Skills sturen deelnemers altijd twee, door hen zelf geschreven, teksten in. Eén formele en een informele. Deze teksten voorzien wij van commentaar naar analogie van onze trainingsmaterialen. Hieronder vindt u een voorbeeld: de oorspronkelijke tekst, ons commentaar en de nieuwe versie. (NB: het is natuurlijk niet een “echte” tekst; deze tekst is samengesteld uit een aantal teksten die we het afgelopen jaar hebben ontvangen).

“Ingestuurde” tekst:
Zwolle, May 18th 2019[1] [2]
Dear Ms. Courtney[3],

In the context of pre-course task for the English language course that has been[4]
organized[5] by Branch Out, I hereby provide you with some further information regarding my work and my educational background[6].

Since October 2018[7] I am working[8] as an attorney at (…), at the department of (….).[9] My colleagues and me[10] mainly advise [11] foreign clients. That is why we do correspond with the attorneys of counterparties in English and conduct arbitration proceedings in the English language from time to time[12].

Although I’m[13] used to speak[14] English when I give advice[15] to my clients, I
sometimes have problems to find the proper words. For that reason[16] I really like[17] to educate myself better.

I look forward to meet[18] you and, of course, to the workshop. in case[19] you have any questions, please don’t[20] hesitate to contact me.

Kind Regards[21] [22],
Janneke van Asselt

Op- en aanmerkingen:
[1] UK Conventions: city is not stated in an English letter
[2] UK Conventions: date as in Dutch correspondence
[3] UK Conventions: no dot or comma in salutions
[4] Clarity: try to avoid the passive
[5] Consistency: UK spelling=organised, Use same spelling/conventions throughout the document
[6] Conciseness & Clarity: this sentence is too long and contains several unnecessary words; “hereby” is archaic
[7] Clarity: if you don’t start a sentence with the Subject, add a comma just before the Subject.
[8] Correctness: use Present Perfect Continuous “have been working” for activities that started in the past and are still ongoing
[9] Clarity: Follow SVOMPT (= Subject-Verb-Object-Manner-Place-Time)
[10] Correctness: “me” is object, you need the subject form: “I”. Tip: use “we”.
[11] Clarity: Follow SVOMPT
[12] Conciseness: remove redundant and unnecessary words, use fewer words when you can.
[13] Courtesy: try to avoid contractions in writing; they are often too informal
[14] Correctness – “To be used to” is followed by a gerund: speaking
[15] Conciseness: “to give advice” is “to advise”; use fewer words
[16] Conciseness: remove redundant and unnecessary words, use fewer words when you can.
[17] Correctness: “would like” means “want”; “like” means “enjoy”
[18] Correctness: “to look forward to” is followed by a gerund: meeting
[19] Correctness: This is a condition, not a precautionary action.
[20] Courtesy: try to avoid contractions in writing; they are often too informal
[21] Courtesy: this closing matches the salutation “Dear Ms Courtney”
[22] UK Conventions: no dot or comma in closing

Nieuwe versie:
18 May 2019
Dear Ms Courtney

I am writing regarding the pre-course task for the English course provided by Branch Out (or: that Branch Out provides). I would like to inform you about my work and educational background.

I have been working as an attorney in the (…) department at (…) since October 2018. We advise mainly foreign clients. Therefore, we correspond with counterparties’ attorneys and occasionally conduct arbitration proceedings in English.

Although I am used to speaking English when advising my clients, I have problems finding the proper words sometimes. Therefore, I would really like to educate myself better.

I look forward to meeting you and, of course, to the workshop. If you have any questions, please do not hesitate to contact me.

Yours sincerely
Janneke van Asselt