All posts by Peter Peek

Correctness (30)

Voordat juristen aan onze Legal English Writing Skills-trainingen deelnemen, sturen ze een aantal zelfgeschreven teksten in. Een kleine greep uit die zgn. pre-Course Tasks die we de afgelopen weken tegenkwamen:

The rules are as follow:… // An offer can be made once the seller and purchaser has agreed… // If X and Y disagrees on the content // I refer to different Dutch sections that
indicates that a credit claim…. // Any other remodeling also require written consent from… //
The temporary lease rights ends on 8 March 2021 // The General Provisions 1992 has not changed compared to the General Provision 1958. // …and several payments to this
company has been identified regarding …

In al deze zinnen komen het onderwerp en de persoonsvorm niet overeen. M.a.w. follow zou followS moeten zijn, has agreed: have agreed, disagrees: disagree, indicates: indicate; require: requireS; ends: end en ten slotte 2 x has: have. Eigenlijk is het vreemd, zou je
kunnen zeggen; het Engels heeft maar twee verbuigingen van werkwoorden, nl. mét een -s voor de derde persoon enkelvoud (he, she, it workS) en helemaal niks voor alle andere
personen (I, you, we, they work) terwijl het Nederlands er drie heeft (geen, een -t, of -en). Dus hoe kan je je daarin nou vergissen?

In sommige gevallen is het waarschijnlijk gewoon slordigheid, maar in andere gevallen is het vaak de on-Engelse zinslengte of de on-Engelse zinsopbouw die Nederlandstalige schrijvers parten speelt. Maar vaak komen de Engelse moedertaalsprekers er zelf ook niet uit. Rest assured… het Engels heeft net zo veel struikelblokken als het Nederlands.

Zo is er altijd die levendige (Nederlandse) discussie over of het woord “aantal”, zoals in “Een aantal collega’s ging/gingen op cursus”. Beide vormen zijn in het Nederlands goed. En in het Engels ook. Anders wordt het als je een bepaald lidwoord (de, het, of in het Engels: the) gebruikt ipv. het onbepaald lidwoord (een, a, an). Dan is het altijd in het enkelvoud: “Het aantal getekende contracten is gestegen”/The number of signed contrats has risen.

Over percentages is de Engelse grammatica dan weer duidelijker: Forty per cent of his
investments were lost in the stock market crash.
Terwijl het Nederlands daar weer tweeslachtig in is:Vijftig procent van de klanten betaalt/betalen contactloos” mag
allebei, hoewel bet enkelvoud (betaalt, dus) de voorkeur verdient. Zonder de nadere bepaling “van de klanten” overigens,want dan geldt dat volgens de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS) weer niet en moet het zijn: “Vijftig procent betaalt contactloos”.

Het is hier al eerder gezegd: het Engels heeft niet zoiets als een ANS. Het zijn (bijv.) de stijlgidsen van bijv. kranten (of advocatenkantoren!) die, om een zekere consistentie te
behouden, de regels maken. Zo zeggen sommige stijlgidsen:  If the percentage is made up of units (e.g. 10% of people), then use the plural: “Of the top 100 earners, 10% own a yacht”. If the percentage is part of a whole (e.g. 1 pie) use singular (I made the pie, so 10% is mine. In the case of a percentage of units, of them (=people) is being erased In the case of a whole of it (=pie) is being erased.

En dan hebben we nog verschillen bij verzamelnamen als team, staff, jury, crowd etc. In het Nederlands gebruiken we dan bijna altijd het enkelvoud, maar het Engels ziet dat anders. M.a.w. is het nou: The team is/are becoming better over the season, The staff is/are not happy with the new arrangement, The jury has/have awarded custody, Liverpool have won/has won the championship of The police was/were present. Je ziet het allebei en vaak worden die verschillen uitgelegd als een verschil tussen Amerikaans-Engels en Brits-Engels, maar een korte Google Search laat zien dat dat iets te makkelijk is. Vaak wordt het uitgelegd als een verschil in accent: is in deze voorbeelden het team/de jury/de politie etc. belangrijk? Of de afzonderlijke spelers/juryleden/politieagenten etc.?

Net zoals bijv. het woord none. Dit wordt in het algemeen gezien als een afkorting is van no one, en dat none dus altijd enkelvoud is. Maar de “regel” dat none altijd door een
werkwoord in het enkelvoud wordt gevolgd, is pure onzin.De meervoudsvorm is niet alleen acceptabel, maar klinkt ook vaak natuurlijker; no one/none of the current management team is good enough to… is natuurlijk correct. Alleen, als je zegt none of the current
management team
are good enough to… accentueert het gebruik van de meervoudsvorm are de incapabiliteit van alle afzonderlijke leden nog veel meer.

Kortom, zó makkelijk is het allemaal nog niet, maar in het algemeen kan je zeggen dat je bij twijfel gewoon de regels moet volgen die je gewend bent in het Nederlands. Maar dan moet je dat wél doen… Ga maar eens terug naar de zinnen waarmee deze blog begon.

Correctness (29)

“Jongeren” (wie dat dan ook mogen zijn) schijnen extra betekenis te geven aan de punt (het leesteken, dus) in appjes en SMS-berichten. Dat zou voor juristen (en we weten best wie dat zijn) bekend voor moeten komen. Nog maar zo’n 100 jaar geleden bestond er, in ieder geval in de Engelssprekende, juridische wereld een flinke aversie tegen het gebruik van punten, en eigenlijk ook alle andere leestekens.

Verschillende onderzoeken onder appjes uitwisselende doelgroepen geven aan dat de punt als overbodig wordt gezien in korte app-communicatie; een boodschap is immers
uitgewisseld, waarom zou je dan nog eens met een punt moeten eindigen? Als die punt dan tóch wordt neergezet, moet dat wel een speciale betekenis hebben. En dat is volgens “jongeren” de betekenis van boosheid.

Onderzoek aan de Binghamton University (resulterend in het artikel Texting insincerely: the role of the period in text messaging) toonde al in 2015 aan dat sms-berichten die met een punt eindigden, als minder oprecht werden beoordeeld dan sms-berichten die niet met een punt eindigden. Nog recenter onderzoek aan de Universiteit Leiden (Lauren Fonteyn)  en aan de Radboud Universiteit Nijmegen (Lieke Verheijen) naar WhatsApp-taal wijzen in precies dezelfde richting. Er bestaat een significant verschil tussen I’m here!
(enthousiasme), I’m here (een feit) en I’m here. Die laatste (mét een punt aan het eind) wordt geïnterpreteerd als “ik ben er, en nu zwaait er wat!”.

In de taalwetenschap heet dit fenomeen ‘exaptatie’. We spreken over exaptatie wanneer een talig kenmerk om een of andere reden overbodig wordt, en dan plots gebruikt gaat worden met een nieuwe functie. Een nieuwe functie waar het oorspronkelijk niet voor
bedoeld was.

En laat dit nou nét datgene zijn waar (Engelstalige) juristen tot zo’n honderd jaar geleden uitentreuren voor waarschuwden! De heersende opvatting in common law-rechtsgebieden was dat de betekenis van juridische documenten moet worden vastgesteld aan de hand van slechts de woorden van het document. Dienovereenkomstig werd bij het opstellen van juridische teksten weinig of geen interpunctie gebruikt.

Dat andere, in de Westerse wereld zo belangrijke Boek der Wetten, de Bijbel, het Woord van God, was immers oorspronkelijk in het Hebreeuws, een taal zonder klinkers én zonder
interpunctie. God heeft niks met punten en komma’s. Interpunctie kwam pas in opkomst toen er bijbels verschenen die in kerken moesten worden voorgelezen; interpunctie helpt de voorlezer namelijk enorm met het juiste ritme en beklemtoning van zinnen. De boekdrukkunst heeft er daarna voor gezorgd dat interpunctie niet meer was weg te denken uit het geschreven woord.

De Schotse rechtsgeleerde en parlementariër Lord Shaw suggereerde begin 20e eeuw dat interpunctie slechts een hulpmiddel was, en niet meer dan een hulpmiddel, om de
betekenis van een tekst te onthullen en dat buitensporige interpunctie om de betekenis over te brengen in strijd is met een goede prozastijl. Het Engelse woordenboek Fowler schrijft in dezelfde tijd dat, hoewel dubbelzinnigheden vermeden kunnen worden door
interpunctie, het gebruik van punten en komma’s meer een poging is om een foutieve zin te corrigeren, een slordige en ineffectieve manier om je de moeite van het herschrijven te besparen. De Amerikaanse Webster uit die tijd vermeldde onder punctuation een verschil tussen closed punctuation (overal allerlei leestekens) en open punctuation, ofwel: when points are omitted wherever possible without amiguity.

In het, nu uiterst vermakelijke,  artikel Punctuation in the Law in de American Bar Association Journal uit 1923 gaat de jurist Urban A. Lavery tekeer tegen interpunctie in
juridische stukken. Hij schrijft o.m.: In the first place is the use of interpunction essentially feminine. That is, instead of a rugged and bold reliance on words to convey meaning, which would be the masculine way of doing things, the habit has grown up of dressing up a
sentence with the lace and the ruffles of punctuation.

In de Anglo-Amerikaanse wetgeving werd tot laat in de 20e eeuw wetten aangenomen (to pass a law) nadat een beambte (een clerk) deze had voorgelezen in het parlement; en in voorlezen komt géén interpunctie voor en kon er daarom ook niet over eventuele komma’s en punten worden gesteggeld. Het Engelse parlement begon pas in 1881 (in de Conveyancing Act) het gebruik van punten in wetgeving toe te laten, 44 jaar later verscheen de eerste komma (in de Law of Property Act van 1925).

SMS-berichten en appjes hebben vaak veel meer overeenkomsten met het gesproken dan met het geschreven woord, zo zeggen boven aangehaalde onderzoekers. In die zin hebben juristen en jongeren meer met elkaar gemeen dan ze denken.

Punt uit. Full Stop (=Brits-Engels). Period (=Amerikaans-Engels).

Courtesy (14)

Een groot deel van juristenwerk bestaat uit adviseren, aanbevelen en suggereren. De meesten zullen best wel weten al hun adviezen, aanbevelingen en suggesties van een juiste juridische achtergrond te voorzien, maar als je het eenmaal op papier moet krijgen, wordt het lastiger. Lastiger, omdat je je dan af moet vragen welke toon je aanslaat. Vriendelijk? Formeel? Dwingend?

En als je dat dan ook nog eens in een andere taal (zeg even: Engels) moet doen, loop je
(extra) kans om rare grammaticale fouten te maken. Maar nog veel belangrijker bij het geven van adviezen, aanbevelingen en suggesties in een andere taal is dat je een groot risico loopt te verdwalen in een intercultureel labyrint; een groot risico dat je iets schrijft wat je misschien eigenlijk helemaal niet bedoelt.

Over de grammaticale ins en out, die af en toe verrassend afwijken van het Nederlands, hebben we hier al eens geschreven. Hoe afwijken? Lees hier. Maar regels en grammatica zijn te leren en toe te passen. Veel lastiger is het om “de juiste toon” te treffen…

Neem nu bijvoorbeeld het (hulp)werkwoord: should. De meeste Nederlanders vertalen dit met een tamelijk dwingend “zou moeten”, maar in de oren van de meeste Engelstaligen is dit veel neutraler dan de meeste non-native speakers denken. Een goed voorbeeld hiervan is Artikel 4.4. uit het klimaatakkoord van Parijs (2015). In de door regeringsleiders goed te keuren tekst van het akkoord stond in de één na laatste versie: Developed country Parties shall continue taking the lead by undertaking economy-wide absolute emission reduction targets. Developing country Parties should continue enhancing their mitigation efforts… (mijn benadrukking). Na protesten van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, werd het afgedaan als een “typfout” en werd de eerste shall bliksemsnel
veranderd in een veel neutraler should. (Lees hier The Guardian over deze “typfout“).

We hebben hier al ettelijke keren (zoals hier en hier) gewaarschuwd voor het gebruik van shall (gebruik in plaats daarvan vooral in contracten en overeenkomsten: must als je een verplichting uit wil drukken), maar should, immers de voorwaardelijke wijs (conditional) van shall heeft die problemen veel minder. Should wordt gezien als een “morele”
aanwijzing ofwel: “should” means you don’t have to, “must” means you do.

De Nederlandse ‘vertaling’ van should (“zou moeten”) rust, denk ik, te veel op het “moeten”. En daarom wordt het vaak uitgelegd als een stevig advies, als een dwingende aanbeveling, als een min of meer verplichtende suggestie. Niet, dus.

Wat zou je dan kunnen gebruiken? In oplopende staat van omzichtigheid:

  • Een voorlopig, voorzichtig of tentatief advies (etc.) kan je inleiden met: You might like to consider…, of ook met: We would advise/recommend/suggest….
  • Een neutraal advies (etc.) kan je gewoon inleiden met: We advise/recommend/suggest…,of anders zoals boven gezegd: You should….
  • En als je je ergens écht hard voor wil maken, kan je beginnen met: It is in your interest to…. dan wel: It is essential that… of: We strongly recommend that… of ook: It is of the utmost importance that…

Natuurlijk zijn er nog veel meer van dergelijke inleidingen en categorieën te verzinnen. Echter, welke variant je ook gebruikt, achter alle bewoordingen hangt een andere,
cultureel bepaalde, mate van ernst, noodzaak of formaliteit. En dat is een stuk moeilijker te “leren” dan de grammatica-regeltjes.

Conciseness (12)

Als er één beroep is dat lijdt aan FOMO (Fear Of Missing Out), dan is het wel dat van jurist; en Engelstalige juristen zijn misschien wel het FOMOst van allemaal. Schrijvende juristen denken namelijk erg vaak dat je maar het best alle honken bezet kunt houden; dan dek je je in ieder geval goed in.

In juridische schrijfsels komen ze buitensporig vaak voor: de zgn. legal doublets en legal triplets. Ik heb hier al een aantal blogs aan gewijd: null and void, breaking and entering,
assault and battery , of jointly and severally dan wel indemnify and hold harmless . Over
mogelijke redenen voor dit fenomeen, lees hier.

Afgezien van historische redenen zal je bovendien nog zien dat juristen zichzelf in de raarste bochten kronkelen om het gebruik van doublets en triplets te rechtvaardigen. Zo zou null (in null and void) naar het verleden verwijzen (“alsof het er nooit is geweest”) en
kijkt void naar de toekomst (om te verzekeren dat het vanaf het oordeel “geen enkele
invloed meer heeft”). Daarnaast zijn er zó opvallend veel rijmende en allitererende
doublets (aid and abet, part and parcel, rules and regulations, soc and sac, art and part, wear and tear etc.) dat je begint te geloven dat ze gemaakt zijn om ergens een poëtisch
tintje aan te geven. Ook onthoud je rijm en alliteratie beter, dus…

Legal writing experts zijn het er dan ook in het algemeen over eens dat het overgrote merendeel van al die doublets en triplets totale onzin is, en vaak nog duur is ook. Brian Garner schrijft bijv.: There has been a welter of needless litigation over the doublet, as
litigants have wasted countless dollars fighting over imaginary differences between the words — differences that have no historical justification

Het is dan ook verontrustend dat er de laatste jaren speciaal in Engelstalige contracten een nieuw soort doublet lijkt te ontstaan: die van de dubbele (en dus net zo overbodige) werkwoorden. De US Security and Exchange Commission (de SEC) heeft een database waar
overheidsbedrijven hun ‘materiële contracten’ indienen: EDGAR genaamd (hier te vinden). Je kan daar contracten opvragen en nalezen.

Vaker en vaker kan je daar zinnen in lezen die zeggen: The Representative shall not be
entitled to
and shall not charge or collect from the Sellers or any other Person any fees… of: the Parties shall grant, and hereby grant, each other the following licenses: … of ook The Corporation may at its sole option, but is not required to, redeem a sufficient number… En nadat opperrechter John Roberts in de impeachment procedure tegen president Trump verklaarde:  It is therefore ordered and adjudged that the said Donald John Trump be, and he is hereby, acquitted of the charges in said articles was het hek helemaal van de dam. Als eenmaal een lid van het Supreme Court iets dergelijks schrijft, namelijk, moét het wel iets te betekenen hebben. Wát helemaal precies, weet niemand, maar dat is bij de meeste
doublets het geval…

En dat is eigenlijk raar. Aan de ene kant zijn juristen geobsedeerd door de precisie van taal, en proberen ze zo veel en zo vaak mogelijk alles te omvatten. Maar aan de andere kant
lijken zij meer dan bereid om archaïsche, onnauwkeurige en ongedefinieerde termen te
gebruiken in hun schrijven. Is dat uit angst iets verkeerd te doen of is het gewoon uit trouw aan de traditie.

FOMO, zou je kunnen zeggen. Maar het zou ook de “Paradox van het Hek van Chesterton” kunnen zijn. Twee boeren lopen op een landweg en zien een hek. De hervormingsgezinde boer zegt: “Geen idee waarom dat hek hier staat, laten we het weg halen”. De andere boer zegt: “Haal nooit een hek weg zonder dat je weet waarom het er ooit is neergezet”.

Correctness (28)

Altijd weer een genot: de twee verschillende manieren in het Engels om over de verleden tijd te praten: de Simple Past: “Our lawyers worked on cases like…” of anders de Past Perfect: “Our lawyers have worked on cases like… “In het eerste geval (worked)
benadruk je de gebeurtenis, in het tweede geval (have worked) benadruk je de actie. In het eerste geval laat je zien dat die gebeurtenissen écht achter je liggen, in het tweede geval dat dat het verleden nog steeds invloed heeft op het heden (zie ook hier en hier ).

Lastig vooral voor (o.a) Nederlanders die een dergelijk verschil niet (of anders slechts heel zwakjes) hebben in hun eigen taal (zie het PostScriptum hieronder), maar om nu te zeggen dat het voor de Engelsen zélf nu zo klaar is als een klontje, is misschien ook weer wat veel van het goede. En al helemaal als je daar een passieve vorm van maakt.

Afgelopen april deed het England and Wales High Court (Commercial Court) een uitspraak in de zaak Gwynt Y Môr Ofto Plc v. Gwynt Y Mor Offshore Wind Farm Ltd & Ors. (Hier na te lezen voor de liefhebbers).  . Het ging over de verkoop van een windmolenpark in 2015. Ná het sluiten van de overeenkomst (overigens: closure in het Amerikaans-Engels en completion in het Brits-Engels) bleken twee onderwaterkabels tijdens de aanleg kapot te zijn gegaan, Deskundig bewijs toonde aan dat de kabels waarschijnlijk tijdens de fabricage waren beschadigd. Wie moest dit betalen?

In het contract (SPA=Share Purchase Agreement)  stond: If any of the Assets are destroyed or damaged prior to Completion (Pre-Completion Damage), then, following Completion, the [defendants] shall indemnify the [claimant] against the full cost of reinstatement of any Assets affected by Pre-Completion Damage. De verweerder voerde aan dat de eiser op grond van dit vonnis alleen recht had op een vergoeding als de schade zich voordeed tussen ondertekening en voltooiing. De eiser stelde daarentegen dat de zinsnede “vóór voltooiing” niet gekwalificeerd was, met het argument dat de natuurlijke en gewone betekenis van de vrijwaring daarom van toepassing was als één van de bezittingen op elk moment beschadigd waren vóór voltooiing en ook vóór de uitvoering van de SPA.

Het High Court stelde de verweerders in het gelijk met de uitspraak: Such wording, on its face, does not include damage which had already occurred at the date of the SPA. Had the
intention been to include destruction or damage occurring before execution, the wording would have been “if any of the Assets have been destroyed or damaged
”. Met andere
woorden: als have been destroyed or damaged zou zijn gebruikt, dan was meegenomen dat gebeurtenissen in het verleden een direct gevolg zouden hebben gehad op het heden. (Wel voegde het High Court nog toe dat het beter (lees: minder ambigu) zou zijn geweest als de woorden: including before this Agreement zouden zijn toegevoegd, maar verder dikke pech voor de eisende partij; hadden ze maar beter op hun werkwoordstijden moeten letten.

Hoewel er het e.e.a. valt af te dingen op die uitspraak op basis van grammaticale
scherpslijper- en haarkloverijtjes (bijv. dat je de zaken anders kan interpreteren omdat het hier gaat om een voorwaardelijke wijs (if… then…), of omdat de zaken er heel anders voor hadden gestaan als de opstellers van het SPA een actieve vorm zouden hebben gebruikt ipv. de passieve), was het High Court duidelijk. Er staat wat er staat. Of, om nog eens te
herhalen wat wij hier regelmatig reopen: grammatica betekent iets! Meer in het Engels dan in het Nederlands. (Lees bijv. hier).

Ten slotte nog een keertje terug naar een blog van een maand geleden waar wij het even over het woord f*** hadden. Hier nog eens te lezen. De BBC zette vorige week vrijdag een erg grappig filmpje over dat woord online. Lastig om het over dat woord te hebben zonder het maar één keer uit te spreken. Kijken!

PS.
Afgelopen donderdag schreef de Volkskrant in de rubriek Lezerspost over de vervagende grenzen tussen Onvoltooid Verleden Tijd (‘deed’) en Voltooid Tegenwoordige Tijd (‘heb gedaan’), en de vermeende invloed van het Engels op die vervaging. “We made an overview en we’ve made an overview zijn immers allebei correct”, schrijft Rogier Goetze. Dat kan dan wel zo zijn, maar het betekent iets anders, zo oordeelt in ieder geval het het England and Wales High Court

Courtesy (13)

Er werd vorig jaar een beetje lacherig over gedaan: de NS die in omroepberichten “Beste reizigers” ging gebruiken in plaats van “Geachte dames en heren”. In dezelfde maand werd met dezelfde lacherigheid in de Londense metro het welbekende ‘Ladies and gentlemen‘ vervangen door ‘Good morning everyone‘. Genderneutraliteit (of soms ook: gender-
inclusiviteit)
noemen we dat; een manier om geen onderscheid te maken tussen
verschillende geslachten.

Dat is mooi meegenomen voor iedereen die zich geen man óf vrouw voelt (of zelfs: is), maar nog veel mooier is genderneutraliteit voor vrouwen die steeds maar weer
geconfronteerd worden met het feit dat de man als norm wordt gebruikt en de vrouw -als logisch vervolg- de uitzondering. Er ontstaan zo, vaak onbewust, stereotiepe denkpatronen met soms verregaande gevolgen. Zo staat er in veel Britse wetten nog vermeld: The
masculine includes the feminine
(bijv. in de Law of Property Act uit 1925, section 61. (Overigens heeft die Act een heel hoofdstuk (Part 8) met de titel Married Women and Lunatics, maar dit terzijde…)

Maar ook de juridische wereld kruipt langzaam uit z’n schulp. Het Canadees-Amerikaanse Thomson Reuters (gespecialiseerd in informatiediensten en –producten voor o.a. de
juridische sector) merkt een duidelijk grotere interesse bij klanten  van grote
advocatenkantoren voor genderneutrale documenten. Advocatenkantoren in Nederland (waaronder bijv. Houthoff) nemen genderneutraliteit zó serieus dat zij hier een apart hoofdstukje voor inruimen in hun Style Guide. En als klap op de vuurpijl kwam vorig jaar ook het Europees Parlement met een nieuwe editie van Gender-Neutral Language in the European Parliament (hier te vinden).

Nu heeft het Engels als taal met een “natuurlijk gender” het iets makkelijker dan andere talen. Het Engels hoeft bijv. geen rekening te houden met mannelijke en vrouwelijke
woorden zoals het Nederlands. Verwijs dus altijd met een it naar een ding, en niet met his of her zoals in het Nederlands, Vaak zien we nog door Nederlanders geschreven: The
company will sell half of his assets
omdat je in het Nederlands “zijn” gebruikt om terug te verwijzen naar onzijdige woorden (het bedrijf). Schrijf: The company will sell half of its
assets.

Of gebruik een –ing vorm van het werkwoord om mannelijke aanduidingen te vermijden: niet: There is a temptation for the draftsman to allow… maar There is a temptation when drafting to allow… Overigens komt ook het woord drafter steeds meer in zwang, zoals ook the chair ipv. chairman of chairwoman. Voor meer voorbeelden van genderneutrale beroepsaanduidingen, zie de Appendix: recommended names of professions and functions van het Europees Parlement-document.

Daarnaast zou u vaker d.m.v. het gebruik van het meervoud en de verwijzing they kunnen voorkomen dat u het over he of she heeft: Lawyers must check that they…. ipv. A lawyer must check that he… Of laat, as het toch wel duidelijk is, gewoon het bezittelijk
voornaamwoord (maar al te vaak: his) weg: The Lessor may not withold permission to… ipv. The Lessor may not withold his permission to…. En, hoewel u dit niet overdreven vaak moet doen, het gebruik van de passieve vorm kan ook bijdragen aan genderneutraliteit: …when the will was made ipv. … when he made his will.

Toegegeven, het kost een beetje moeite en het zal even als gekunsteld overkomen, maar probeer het eens een week vol te houden. U zal zien dat het na die week bijna automatisch gaat. We zouden natuurlijk ook met z’n allen kunnen overstappen naar een genderloze taal zoals de Finoegrische talen Estisch, Fins en Hongaars, maar dat maakt het er allemaal vast niet makkelijker op…

Meer lezen? Ga naar Gender neutral contracts are here, een LinkedIn post van een
vrouwelijke advocaat. Of anders How to Write Gender-Neutral Contracts uit de National Law Review. Meer tips? Ga naar het Britse Office of the Parliamentary Counsel – Drafting Guidance blz. 7-11,voor meer tips voor het Engels. Tips voor het Nederlands zijn te vinden bij Specifieke Richtsnoeren voor het Nederlands van het Europees Parlement,

Consistency (9)

Okay, veel gevoetbald wordt er niet de laatste paar maanden. En hoewel het laatste doelpunt, de laatste ingooi en de laatste al dan niet foutieve VAR-beslissing al een tijdje achter ons liggen, doen journalisten bij televisieprogramma’s en kranten nog steeds net
alsof er niets aan de hand is. Alsof we nog steeds geïnteresseerd zouden zijn in de
dienstregeling van trekschuiten tussen Haarlem en Amsterdam, blijven we herhalingen zien van wedstrijden uit de Napoleontische tijd toen voetballers nog pruiken droegen, u weet wel…

Maar al zijn er dan geen wedstrijden meer, er zijn nog steeds voetballers. En nu er geen geld meer binnenkomt, wordt het steeds interessanter om te zien waar het geld dan
naartoe gaat. Volgens de Britse krant The Guardian ligt het gemiddelde salaris voor een Premier League-voetballer nu op meer dan £ 3 miljoen per jaar, ofwel ongeveer £ 61.000 per week.

Meer dan genoeg om een goede advocaat te betalen, zou je zeggen. Niets blijkt echter
minder waar te zijn; profvoetballers in Engeland tekenen, net zoals ‘gewone’ werknemers een arbeidscontract. En zo’n standaard-profvoetballercontract is nu te bewonderen op Internet (klik hier). Dit Britse arbeidscontract voor profvoetballers is inmiddels in ieder geval de risée van contractopstellend Engeland geworden. “Géén wedstrijden meer in de Premier League? Dan doen we toch iets anders met voetbal”, moeten Britse advocaten hebben gedacht.

Dit modelcontract is namelijk een staalkaart aan verschillende stijlen, verschillende
registers, verschillende typografieën, verschillende …  ja, alles eigenlijk wat er in de
laatste, pak ‘m beet, 60 jaar is veranderd.

Voorbeelden? Het woord shall wordt in allerlei betekenissen maar liefst 140 keer gebruikt, en daarom is heel vaak niet echt duidelijk wat van de verschillende partijen wordt verwacht. Zo wordt shall in de definities als toekomende tijd gebruikt (The words and phrases below shall have the following meaning…) terwijl shall ook als verplichting geldt (The player shall wear only such clothing as is approved by an authorised official of the Club).

Zo worden in de lijst van definities (Definitions and Interpretation) veel begrippen gedefinieerd die in het contract verder niet meer voorkomen. Zo worden de partijen zélf omschreven als zijnde of the one part en of the other part, iets wat in
commerciële contracten 40 jaar geleden al als ouderwets werd beschouwd; zo wordt van spelers geëist to observe the Laws of the Game; zo is er een lawine aan Legalese zoals save as aforesaid. Zo wordt de zinssnede provided that vaak gebruikt als er wordt bedoeld
except that, of on condition that, of af en toen zelfs “o ja, en dan nog wat”. Die hele provided that overigens staat de ene keer geschreven als PROVIDE THAT, dan weer als PROVIDED that, of provided that of ook weleens: provided always that. Zo zijn veel zinnen geschreven
zonder komma’s (en waar dat dan op kan uitlopen: zie 6.1.3.).

Het opvallende is dan weer dat er ook veel stukken zijn waar erg in komma’s wordt geloofd, dat er onderdelen in zeer begrijpelijke Plain English zijn geschreven, waar er
ondubbelzinnig eisen worden gesteld aan de partijen, waar de opsteller duidelijk z’n best heeft gedaan Legalese te vermijden, enz., enz, enz.

En misschien is dat wel juist datgene dat juist dít modelcontract dat de lachlust van Britse juristen heeft aangezet: de inconsistentie van de totale tekst. “Ouderwetse” juristen vinden het veel te modern, “moderne” juristen vinden het veel te ouderwets.

Eigenlijk is dat hele Premier League Contract één groot voorbeeld van wat Kenneth Adams bedoelt met passive drafting. Juristen hebben geen tijd, dan wel geen expertise, om de taal van eerdere contracten en sjablonen opnieuw te beoordelen en dus wordt er naar
hartenlust gekopieerd; omdat daarbij wordt uitgegaan van een taal die eerder geschikt werd geacht voor vergelijkbare transacties, gewoon ‘werkt’; omdat die taal is ‘getest’
(oftewel: eerder door de rechtbanken is onderzocht), wordt vastgehouden aan contracttaal die eerder aanleiding heeft gegeven tot geschillen en rechterlijke uitspraken; omdat
juristen van elkaar blijven kopiëren, zijn er verder geen richtlijnen nodig; omdat er wordt gekopieerd, is verdere training overbodig; omdat juristen menen dat kopiëren een kwestie van Best Practices is in plaats van doelmatigheid en eenduidigheid.

Passive drafting tegenover active drafting (waarover een volgende keer meer): te
vergelijken met over voetbal praten en voetbal spelen.

What’s in a language? (45)

Om heel eerlijk te zijn had ik me voorgenomen om geen letter meer over corona te
schrijven. Maar het Covid-19 virus beïnvloedt zo zeer alle aspecten van ons sociale en
professionele leven dat de taal die we gebruiken om de wereld om ons heen te beschrijven en te duiden, niet achter kán blijven. En ‘taal’ (of meer in het bijzonder: de Engelse taal) is nu juist het onderwerp van deze blogschrijverij. Het Legal in deze Legal English Blog speelt deze keer geen enkele rol. Sorry!

In zijn veel geciteerde artikel over linguïstische creativiteit (Common language: corpus,
creativity and cognition
) maakt Ronald Carter, voormalig hoogleraar moderne Engelse taal aan de Universiteit van Nottingham, het punt dat verbal play is often undertaken for
humorous purposes, serving in part to bring people closer together, as well as challenging the ‘normal’ view of things
. Carter beweert verder dat inventieve taal niet alleen decoratief is, maar ook vooral ook praktisch. Het geeft mensen een handvat om om te gaan met voor hen onbegrijpelijke gebeurtenissen. Dat dat nodig is zegt ons bijv. de Telegraaf die afgelopen week kopte: “Persconferentie Rutte niet te volgen voor laaggeletterden” wat gelijk beantwoord werd door de Stichting Lezen en Schrijven met een hertaling van de
persconferentie.

U kent misschien het door Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke van Dale,
bijgehouden Coronawoordenboek (zo niet, klik hier)  waar hij al meer dan 700 woorden verzamelde, maar ook in Engeland doet men z’n best. Normaalgesproken publiceert de Oxford Dictionary ieder kwartaal een lijst met nieuwe Engelse woorden. De stortvloed aan nieuwe, coronagerelateerde, woorden is zó groot dat de redactie is overgegaan op een maandelijkse update. Klik hier voor de update van de maand april.

Den Boom zegt dat het Nederlands (en het Duits) zich bij uitstek leent voor de creatie van nieuwe woorden omdat je in het Nederlands makkelijk samengestelde woorden kan maken. Ruim 90 procent van de nieuwe woorden is zo’n samenstelling (bijv: anderhalvemetersamenleving). Dat mag dan wel zo zijn, andere talen hebben allemaal hun eigen manieren.  En het opmerkelijke eigenlijk is dat niet alleen andere “talen”, maar ook andere “taalvariaties” zo hun eigen creatieve oplossingen hebben.

Het Australisch-Engels bijvoorbeeld kenmerkt zich door het veelvuldig gebruik van
afkortingen (snaggas on the barbie, voor sausages on the barbecue, en ga zo maar door). Hier en daar zie je als verklaring voor dit fenomeen dat Australiërs dan hun mond niet zo vaak open te hoeven doen zodat er geen insecten naar binnen kunnen vliegen. Maar hoe het ook zij: (to) sanny voor hand sanitiser of wat je daar mee doet, (to) iso voor isolation of to isolate, isobar voor de hoeveelheid drank tijdens je iso, isodesk waar je aan werkt tijdens je iso, (to) quaz voor (to) quarantine etc. Corona zélf wordt gewoon rona genoemd wat de weg baant voor o.a. ronadobbing (to dob someone in = iemand aangeven) voor het
verklikken van sinds kort illegale bijeenkomsten. Wat overigens een mooie Nederlandse tegenhanger heeft: coronazi.

Rona klinkt bovendien al weer een stuk schattiger en minder bedreigend. Het Londense cockney-Engels doet daar weer een stapje bovenop door corona Miley Cirus te noemen
(rijmt op corona virus). Dat ontwikkelt zich vanzelf verder zodat een coronageval nu
makkelijk a case of the Mileys wordt genoemd.

Meer lezen hoe veel talen omgaan met Covid-19? Lees dit artikel uit The Economist waar zowaar het Nederlandse “hamsteren” op de eerste plaats staat. En mocht u een fervent emoji-gebruiker zijn, ook emoji speak heeft zo z’n oplossingen in deze tijd.

Language is a virus zong Laurie Anderson al. Blijf Gezond!

Correctness (27)

Die f***ing (o)f. We zien het nog steeds veel te vaak: Civil legal aid for domestic violence remedies depends on the income of the victim. Of: The claim of Nooteboom is based on a
violation by
… Of ook: The decisions of the client terwijl on the victim’s income, Nooteboom’s claim is based on en the client’s decisions veel elegantere oplossingen zouden zijn. (PS: hoe en wat ook alweer met die apostrof? Klik hier).

Bryan Garner schreef in zijn Guidelines for Drafting and Editing Court Rules uit 1997 al:
Minimize of-phrases, they tend to encumber sentences. Zijn Guidelines was een “hertaling” van de Federal Rules of Appelate Procedure van het Engels naar Plain English. Federal Rule 13(C) bijvoorbeeld, klonk: The content of the notice or appeal, the manner of its service, and the effect of the filing of the notice and of its service shall be as described in Rule 3. Garner maakt ervan: Rule 3 prescribes what a notice of appeal must contain, how it should be served, the effect of its filing, and the effect of its service. Met andere woorden: hij elimineert 50% van de ofs in één zin. (NB: zie ook hoe hij shall de nek omdraait…).

Een bijkomend voordeel van de eliminatie van of is dat je dan ook niet meer hoeft na te denken of het nu of of off (met twee ff’en dus) moet zijn, wat we ook nog steeds regelmatig zien opduiken in door Nederlanders geschreven Engelstalige stukken.

Of is een voorzetsel dat wordt gebruikt om verbinding met het zelfstandig naamwoord aan te geven. Het geeft  een deel van het geheel aan:. a pair of shoes, a handful of almonds, the longest day of the year. Deze of spreek je overigens uit met een stemhebbende v, dus als: [OV].

Off is bijna altijd een bijwoord dat wordt gebruikt om juist een verbroken verbinding met een persoon, plaats of object aan te geven, d.w.z. weg van iemand of iets. Over het algemeen gebruiken we off na werkwoorden, waardoor het zgn. phrasal verbs worden: turn off, call off, put off, take off, go off, run off, drive off etc. Als geheugensteuntje voor die
“verbroken verbinding”: to off (someone) is ook een werkwoord: iemand vermoorden, of ook soms: ontslaan. Deze off spreek je overigens uit met een stemloze f, dus als [OF].

Nu heeft het Amerikaans-Engels af en toe ook nog eens een off of, zoals in He stepped off of the platform of: The office can be found off of the reception area, maar dit wordt als erg
informeel taalgebruik gezien en kan het beste worden vermeden, vooral bij het schrijven. Net zoals bijv. I got it/borrowed it of him. Gebruik in die laatste gevallen: from.

Een f’je meer of minder kan ook rare gevolgen hebben in contracten. Standaard-
overeenkomsten voor klinische proeven voor farmaceutische geneesmiddelen van de Britse National Health Service (NHS) bevat de volgende formulering (bijv. clausule 5.3): In no circumstances shall either Party be liable (…) for any loss of profit, business, reputation, contracts, revenues or anticipated savings for any special, indirect or consequential
damages of any nature, which arises directly or indirectly from any default on the part of any other Party.

Dit wordt gezien als een typefoutje (an f too far), temeer omdat andere van die NHS-
standaardovereenkomsten wél or hebben ipv. for. De “juiste” versie, die het woord or
gebruikt, is erop gericht aansprakelijkheid uit te sluiten in twee alternatieve situaties die kunnen worden samengevat als: (1) financiële verliezen; (2) indirecte verliezen. Door ‘for‘ te zeggen in plaats van ‘or‘, wordt het onderscheid tussen financiële verliezen en indirecte verliezen vertroebeld. Het is nu niet duidelijk wat de clausule betekent, maar deze kán worden geïnterpreteerd als een dekking voor alleen financiële verliezen die binnen de
categorie indirecte verliezen vallen. Oeps…

Die f***ing f dus. Waarom ook al weer die sterretjes? Ik wil het hier best nog eens uitleggen: hoewel wij Nederlanders dat woord met de letters uck op de plaats van die sterretjes te pas en te onpas gebruiken, wordt het in het algemeen als bijzonder schokkend ervaren door uw Engelstalige gesprekspartner. Net zo tegendeborststuitend als wij het K-woord zouden gebruiken. Wij schrijven dan ook een “–“ als wij de letters ‘anker’ denken te moeten
gebruiken om onze onvrede te uiten.

What’s in a language? (44)

Nu door corona-perikelen veel bedrijven niet meer aan hun contractuele verplichtingen kunnen (of ook: mogen…) voldoen, is het misschien weer eens tijd om op te zoeken wat hier ook al weer over in het contract stond.

En dat is bij contracten die vallen onder civil law een stuk eenvoudiger dan bij contracten die vallen onder common law; de common law hanteert namelijk andere uitgangspunten bij het opstellen van contracten. Er zijn geen (in een burgerlijk wetboek vastgelegde) regels die voor partijen als uitgangspunt dienen. Bij een geschil moet de common law-rechter het doen met wat de partijen in hun contract zijn overeengekomen; hij kan het contract niet toetsen of interpreteren aan de hand van in de wet vastgelegde, algemene regels. En bovendien kent de common law geen algemeen beginsel van redelijkheid en billijkheid dat een rechter kan hanteren. In  de hier nog eens te lezen blog hebben we het daar al eens over gehad.

In het Anglo-Amerikaanse recht moeten de partijen álles wat van belang is voor de
contractuele verhouding binnen het contract zelf vastleggen. Vandaar dat je vaak zgn. Force Majeur-clausules ziet opgenomen in common law-contracten. Volgens  Black’s Law Dictionary: An event or effect that can be neither anticipated nor controlled; esp., an
unexpected event that prevents someone from doing or completing something that he or she had agreed or officially planned to do.
En krijg je opsommingen als: … If, by reason of any cause beyond the reasonable control of either party hereto, including, but not limited to, strikes, failure of major subcontractors, fire, hurricane, flood or other acts of God, accidants, wars, acts of terrorism, civil unrest, embargo or other governmental act, regulation or
request, or other legal restricitions
etc.

Met name Anglo-Amerikaanse advocaten in hun juridische zucht tot volledigheid (en hun instinctieve dwangmatigheid tot copy-paste) weten die befaamde Lijst van Boze Dingen steeds maar weer uit te breiden.. Maar je kan zo veel boze dingetjes in je lijst opnemen als je wilt (Zonnevlammen? Vloedgolven? Lawines? Neerstortend ruimtepuin?), de Grote Boze Buitenwereld weet er altijd wel meer te verzinnen. Daarom wordt zo’n lijstje vaak ook nog eens afgesloten met een slag-om-de-arm-zinnetjes als including, but not limited to… zoals in bovenstaand voorbeeld of anders: …or any other cause not enumerated herein but which is beyond the reasonable control of the Party whose performance is affected. Hetgeen bij rechterlijke uitspraken dan weer kan leiden tot een “ejusdem generis”-probleem; een interpretatieprincipe dat stelt dat wanneer een algemeen woord of zin volgt op een lijst met bijzonderheden, het algemene woord of de zin zal worden geïnterpreteerd om alleen items van dezelfde klasse als de vermelde te bevatten. Zie bijv. Kel Kim Corp. v. Central. Markets Inc. waar de rechter oordeelde Ordinarily, only if the force majeure clause
specifically includes the event that actually prevents a party’s performance will that party be

excused.

Ken Adams stelde ooit in deze blog dan ook om áls je besluit om een Force Majeure-clausule op te nemen, het geheel kort en bondig af te doen met een any event or
circumstance, whether or not foreseeable
.En als dat tot onduidelijkheid mocht leiden, laat het dan een rechter over om hier duidelijkheid in te scheppen. Dezelfde rechter die er toch al aan te pas moest komen om duidelijkheid te scheppen in wat nu wél en wat nu niét
onder de Force Majeure-clausule had gevallen: alleen de elementen op de Lijst der Boze Dingen of toch weer een gevecht aangaan met het ejusdem generis-principe.

“Taal” mag dan wel het voornaamste wapen van een jurist zijn, die hele Force Majeure-clausule laat tegelijkertijd ook goed de machteloosheid van taal zien, of liever gezegd de machteloosheid om “dé werkelijkheid” weer te geven. Je kunt nu wel aardbevingen (earthquakes) in je Force Majeure-clausule opnemen, maar wat nu als je schade hebt geleden door een aardverschuiving (earthslide)? Of als de aardverschuiving is veroorzaakt door een aardbeving? Lees hier nog eens.

Hetzelfde voltrekt zich nu bij het corona-virus. Is dit een zgn. Act of God (ofwel: a natural hazard outside human control, volgens Black’s Law Dictionary). Of moeten mensen gewoon geen vleermuisflensjes of gebarbecuede schubdieren eten? Bovendien verspreiden wij het virus gewoon zelf door niet goed genoeg bijv. RIVM-richtlijnen op te volgen. Kunnen
contracten niet meer worden nageleefd omdat we juist goed naar die RIVM-richtlijnen
luisteren, of maakt de overheid het ons juist onmogelijk door bepaalde verboden?

Force Majeure en corona… hierover buitelen op dit moment artikelen en blogs van Engelstalige advocatenkantoren over elkaar heen. De lijst is moeiteloos uit te breiden, maar hier zijn er drie: Shearman & Sterlling,   McDermott Will & Emery  met een nadruk op Amerikaanse contracten, DLA Piper met een nadruk op Europese contracten. De zaak wordt nóg iets lastiger als je weet dat het Amerikaanse contractenrecht zich meestal op het niveau van State Law afspeelt.

Tot nu toe komen de woorden epidemie, endemie of pandemie (wat is hier eigenlijk het verschil?) nog niet overdreven vaak voor in de Lijsten der Boze Dingen in contracten, maar iets zegt me dat we daar niet heel lang meer op hoeven te wachten…