What’s in a word? (38)

Met het vertrek van het enige native English-sprekende lid van de EU (Ierland gebruikt als officiële taal het Gaelic) staat de EU voor een lastige keuze: welke gemeenschappelijke taal moet men gebruiken voor het opstellen van de Europese wetgeving?

Tot nu toe is altijd Engels als basistaal gebruikt en zijn Europese wetten na aanname
vertaald in de 23 officiële talen van de lidstaten (ja, óók in Gaelic). Dat op zichzelf is al moeilijk genoeg; alle woorden van iedere taal hebben namelijk hun eigen, door de eeuwen heen gegroeide, juridische interpretatie.

Neem bijv. alleen al de Engelse en de Franse (juridische) betekenis van het woord
“diefstal”. Volgens de Engelse Theft Act (1968) in verrassend duidelijk en jargon-vrij Engels: A person is guilty of theft if he dishonestly appropriates property belonging to another with the intention of permanently depriving the other of it. Volgens de Franse Code Pénal, art. 311 (in de laatste versie van 2016): Le vol est la soustraction frauduleuse de la chose d’autrui. Dus zonder de in de Engelse uitleg vermelde bijbedoelingen. Dat scheelt nogal wat…

En dan hebben we over twee verschillende talen in twee verschillende rechtssystemen. Twee talen in één en het zelfde rechtssysteem kunnen al verwarring zaaien. Zoals bijv. in Canada waar het (Engelse) woord trust vaak met het Franse fiducie gelijk gesteld wordt. Dit zorgde er in een belastingzaak (Caisse populaire Desjardins de Val-Brillant v. Blouin) uit 2003 voor dat het Canadese Supreme Court met een op z’n minst verwarrende uitspraak kwam: Parliament may, however, call a plan a trust even if the plan cannot be characterized as such under the rules of Quebec’s civil law.

En om het helemaal verwarrend te maken: Bryan Garner onderscheidt in de laatste druk van zijn A Dictionary of Modern Legal Usage tenminste 13 (juridische én niet-juridische) betekenissen van het Engelse equity. Hetgeen Franse, Spaanse en Italiaanse advocaten in opperste verwarring brengt gezien dat woord in die talen (resp. équité, equidad en equitá) doorgaans alleen “eerlijkheid” of “redelijkheid” betekent.

De Europese Unie heeft in de loop van al die jaren Babylonische spraakverwarring een enorme kennis opgedaan over hoe hier beter om te gaan. Op de onvolprezen website van het Bureau voor Publicaties van de Europese Unie (Translation and drafing resources, van harte aanbevolen!!) een aantal eenvoudige basisrichtlijnen voor schrijvers in het Engels: 1) vermijd uitdrukkingen die niet letterlijk vertaald kunnen worden, 2) vermijd zo veel
mogelijk werkwoorden met vaste voorzetsels (zgn. phrasal verbs) zoals set up, set down, set in, set to, set back, set off etc., 3) schrijf zinnen met koppelwoorden, dus niet I thought you said this would work, maar I thought that you said that this proposal would work en
4) gebruik zo vaak mogelijk uw kennis van de doeltaal, sprekers van Romaanse talen als Frans, Spaans of Italiaans herkennen Engels woorden met een Romaanse achtergrond veel sneller dan hun Angelsaksische synoniemen. Kijk eens hier voor een fiks aantal voorbeelden . Even uitkijken met equity, alleen…

En zit u helemaal verlegen om een juiste vertaling (in of naar welke officiële Europese taal dan ook), kijk dan een naar de enorme terminologie-databank van het IATE (Interactive Terminology for Europe). Een databank die vaak veel nauwkeuriger is dan Linguee of wat dan ook. Typ hier maar eens equity in en zie wat het resultaat is…

Met al deze instrumenten in werking en met al die ervaring achter zich, vermoed ik dat Engels in de EU wel dezelfde rol zal blijven spelen als nu. In ieder geval op het gebied van juridische wet- en regelgeving.  Alleen jammer dat de native speakers Engels zélf niet meer meedoen. Wéér een teken dat er langzaam maar zeker een soort Euro-Engels gaat ontstaan.

2 thoughts on “What’s in a word? (38)

  1. Beste Peter,

    Het citaat “Tot nu toe is altijd Engels als basistaal gebruikt suggereert dat de basistaal van de EU-wetgeving altijd Engels is geweest. Dat is onjuist. Ten eerste bestond de EEG al 21 jaar voordat het VK en Ierland toetraden. Tot die tijd en ook nog daarna was de voertaal van de Europese Commissie – het orgaan waar alle wetgeving vandaan komt, want de EU kende en kent geen recht van initiatief voor het parlement en de Raad – Frans. Toen ik in 1992 als ambtenaar bij de wetgeving betrokken raakte, was de officiële basistaal nog steeds Frans, al werden vergaderstukken voor de Raadswerkgroepen al wel in het Engels geschreven. Vergaderingen van de Raad werden naar alle officiële talen vertolkt. Ik herinner mij een vergadering over de vertaling in alle officiële talen van de EEG in Brussel waar Frans gesproken werd over de vertaling van de in het Engels vastgestelde tekst naar het Nederlands en naar de overige officiële talen. Voor mijn vakgebied – geneesmiddelenrecht – werd de ‘soft law’, richtsnoeren ofwel ‘guidelines’ altijd in twee talen gepubliceerd: Frans en Engels. Sinds de oprichting van het EMA dat in Londen gevestigd was verving het Engels al snel het Frans, hoewel de eerste directeur uit Frankrijk afkomstig was. Sinds de toetreding van 10 nieuwe lidstaten in 2004 en daarna nog Bulgarije, Roemenië en Kroatië, is Engels de enige gebruikte taal voor de wetenschappers. Ik vermoed dat de Raad van Beheer, waarin ook vertegenwoordigers van het EP zitting hebben, ook nog naar Frans vertolkt wordt, maar ik heb deze vergaderingen sinds 2006 niet meer bijgewoond.

    Met vriendelijke groet,

    John Lisman

  2. Ik kan bevestigen dat EU-wetgeving tegenwoordig meestal in het Engels wordt opgesteld en uitonderhandeld. In het juridische domein wordt echter ook nog vrij veel Frans gebruikt; in het bijzonder worden tot op de dag van vandaag de arresten van het Hof van Justitie en het Gerecht in het Frans geschreven en vervolgens (zo nodig) vertaald naar de procestaal.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *